Дизельге маусымдық акциз: көзқарас біржақты

Қазақстанда дизель отынына акциз мөлшерлемесін 1 тоннасына 9300 теңгеге дейін, яғни 17 есе көтеру жоспарлануда. Әділдік үшін айта кету керек, акцизді маусымдық көтеру өткен жылы-ақ енгізілген болатын. Бірақ ол дәл қысқы маусымға енгізілді, ал сол кездегі Қаулыға сәйкес акциз дәл сол кезде төмендейтін еді, сондықтан мұндай өсімді іс жүзінде ешкім байқамады. Сол Қаулыға сәйкес акцизді көтеретін кезі келгенде, көтеру мерзімін жазға ысырып қойды.

БАҚ хабарлауынша, акциз мөлшерлемесін көтерудің басты уәжі — шекаралас аумақтарда Ресей мен Қазақстан арасындағы бағаны теңестіру қажеттігі.

Алайда бұл мәселеге әдеттегідей біржақты қарады. Ресей мен Қазақстандағы салық салу жүйесі айтарлықтай ерекшеленеді, сондықтан мәні жағынан мұндай өсім үлкен пайда әкелмейді. Біріншіден, Ресейде акциз мөлшерлемесінің құрамына көлік салығы кіреді. Екіншіден, Ресейде ҚҚС мөлшерлемесі 1,5 есе жоғары. Үшіншіден, Ресейде отынның сапасы айтарлықтай жоғары.

Бұл ретте дизель отыны — әлеуметтік маңызы зор өнім, өйткені ол негізінен ауыл шаруашылығы мен тау-кен саласында көлік құралдарына және жарық пен жылу өндіретін дизельдік қондырғыларға отын ретінде пайдаланылады.

Дизель отынының қымбаттауы өндірілетін өнімнің құнына әсер етпей қоймайды және тізбек бойынша Қазақстанда өндірілетін негізгі тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге беріледі. Бұл елдегі инфляцияның өсуіне алып келеді.

Тағы бір даулы фактор — акциздерді маусымдық белгілеу. Маусымдық белгілеу әрдайым дизель отынын тұтынудың құбылмалылығына және акциз өзгертілетін кезеңдерде тұрақсыз сұраныстың қалыптасуына әкеледі. Бұл акциз көтерілер алдында бағаның өсуіне және айналым қаражатының едәуір бөлігінің айналымнан алынуына алып келеді. Сұраныс ұсыныстан асып түсетіндіктен, делдалдар жаңа акциз күшіне енгенге дейін күтілетін өсімге қарай дизель отынының бағасын көтереді.

Дизель отынын өндірудің технологиялық ерекшеліктерін ескерсек, құбылмалы сұраныс маусымдық отын тапшылығына және қазақстандық дизель отынын тұтынудың қысқаруына әкелуі мүмкін. Тұтыну жоғары кезеңдерде тапшылық ресейлік отынды әкелу есебінен өтеледі, сондықтан жыл бойынша алғанда қазақстандық отынды тұтыну азаяды.

Қазіргі жағдайда неғұрлым ұтымды нұсқа — ресейлік тәжірибені толыққанды қолдану, көлік салығын акциз мөлшерлемесіне енгізу және акцизді экологиялық сыныптар бойынша бөлу болар еді. Отын неғұрлым экологиялық таза болса, акциз соғұрлым төмен болады.