Іс-шаралық туризм және автокөлік жалға алу

Жексенбі күні таңертең ескі орталықтағы кафеге таңғы асқа бардық. Кафе лық толы, келушілердің жартысынан көбі – шетелдіктер. Сенбі күні Канье Уэстің концерті өтті, ол ауа райына байланысты жумадан ауыстырылған болатын. Мұндай деңгейдегі артистің келуі үлкен қызығушылық тудырды, әрине, көрші елдерден Қазақстанға мыңдаған турист келді. Концертке 30 мыңнан кем емес адам қатысты.

Соңғы бірнеше жылда Қазақстанда әлемдік деңгейдегі көптеген концерт өтті. Біз үшін бұл әлемнің жұлдыздарын көріп, тыңдау мүмкіндігі ғана емес, іс-шаралық туризмді дамытудың да мүмкіндігі. Іс-шаралық туризм тек концертке сүйенбейді: бұл спорттық шаралар да болуы мүмкін, «Реал Мадридтің» Алматыға келгені және басқа елдерден мыңдаған жанкүйердің жиналғаны бірден еске түседі. Бұлар түрлі фестивальдер, әлемдік деңгейдегі театр қойылымдары, халықаралық форумдар, әртүрлі спорттық турнирлер және т.б. болуы мүмкін. Мұндай әрбір іс-шара Қазақстанға миллиондаған доллар әкеледі, оның бенефициарлары негізінен – ШОБ.

Алматы 2025 жылы 2,49 млн туристі қабылдады, оның ішінде 754 мың – шетелдіктер. Бұл елге келетін шетелдік туристер ағынының жартысы. Орта есеппен шетелдік қонақ бізде 4 күн болып, шамамен 1500 доллар жұмсайды. Яғни біздің міндет – көбірек адам әкелу емес, олардың ұзағырақ тұрып, көбірек жұмсауына қол жеткізу. Іс-шаралық туризм дәл осы туралы: адам нақты бір күнге келеді, бірақ қалуға тұрарлық себеп болса, бір апта аялдайды.

Менің ойымша, осы серпінде іс-шаралық туризмді күшейтіп, Қазақстанда, әсіресе Алматыда, оған одан да көп жағдай жасауымыз керек. Қазір біздің дамуымыз көбіне геосаяси жағдайға негізделген, Ресей немесе Эмираттар секілді елдер түрлі іс-шаралар үшін ең жақсы орын болудан қалды. Бұл тұрғыда Қазақстанның өңірде осы нарықты алуға мүмкіндігі көбірек, өйткені бізде қалалар салыстырмалы түрде дамыған, қауіпсіздік деңгейі жақсы, инфрақұрылым да жеткілікті дәрежеде шыдамды. Бірақ геосаясат – уақытша нәрсе. Қазір әлемде түрлі іс-шара өткізетін алаң ретінде орнығып алсақ, кейін геосаясат өзгерген күннің өзінде де бұл нарықты сақтап қалып, кеңейте беруіміз мүмкін.

Мұнда мемлекет тарапынан елімізді туристік орын ретінде таңдауға әсер ететін кемшіліктерді дәл жою керек. Дүниежүзілік экономикалық форумның туризмді дамыту индексінде Қазақстан 119 елдің ішінде 52-орынды алады, бұл жаман емес сияқты көрінеді, бірақ оны құрамдас бөліктерге жіктесек, көрініс басқаша. Ең төмен балдарымыз – жер үсті инфрақұрылымы бойынша (7-ден 2,82) және мәдени ресурстар бойынша (7-ден 2,07). Ал ең жоғарысы – бағаның қолжетімділігі мен қауіпсіздік бойынша. Мұны қарапайым тілге аударсақ, бізге келу арзан әрі қауіпсіз, бірақ жүріп-тұру қиын, ал не көруге болатыны онша түсінікті емес. Дәл осыны түзеу керек.

Әуежай қалай да халықаралық келбетке ие бола бастағанымен, әуежайдан қонақүйге жету – ең оңай міндет емес. ЛРТ, метро немесе шаттл бустың пайда болуы жағдайды ішінара жақсартуы мүмкін, бірақ барлық жағдайда туристердің көбі таксиді пайдаланады. Посткеңестік елдер үшін «Яндекс Такси» сервисі бар болғанымен, басқа елдерден келген шетелдіктер Яндексті пайдаланбайды. Менің ойымша, біз Убердің қайтып оралуына немесе Болт және басқа платформалардың кіруіне қандай да бір жағдай жасауымыз керек. Турист телефонында бұрыннан орнатылған қосымшаны ашуы тиіс, терминал шығатын жерде тұрып, бізде не жұмыс істейтінін анықтап жатпауы керек, ал оған бағаны шарықтатып ұсынатын таксиге шақырушылар келіп жатады.

Сонымен қатар біздің аумағы үлкен еліміз үшін, әсіресе салынған жол инфрақұрылымын ескерсек, автокөлік жалға алуды дамыту керек. Бұл бағытта да әзірге бәрі жақсы емес, мұнда, мүмкін, заңнамалық кедергілер бар. Оларды зерттеп, кедергілерді жою керек. Автокөлік жалға алу бірден басқа сұрақты тудырады – тұраққа төлем сұрағын. Тұраққа төлеудің қазіргі жүйелері тек банк қосымшалары арқылы төлеуді көздейді, ал көпшілігінің карта немесе қолма-қол ақша арқылы төлем қабылдауға мүмкіндігі жоқ. Шетелдік турист көлікпен жүру үшін біздің банк қосымшамызды орнатып, онда тіркелуі екіталай. Бұл тұрғыда кез келген тәсілмен төлем қабылдау мүмкіндігін міндеттеу керек, ал мүмкіндік болмаса, тұрақ тегін болуы тиіс.

Одан әрі – картографиялық сервистер мәселесі. Қазір Қазақстанда көбіне ресейлік Яндекс карталары мен 2ГИС дамыған, ал бұл көптеген шетелдіктер арасында онша танымал емес. Сондықтан Гугл және Эплмен өзара іс-қимылды күшейтіп, олардың елде жақсырақ интеграциялануына қол жеткізу керек деп ойлаймын. Сонда біздің объектілеріміз, мекенжайларымыз бен бағыттарымыз турист әдеттегідей кіретін жерде дұрыс көрсетіледі.

Бөлек тақырып – төлем қабылдау. Біз цифрландыруда алысқа кеттік, бірақ өз ішкі жабық контурымызға кеттік. Ұсақ ЖК негізінен QR немесе аударым арқылы төлем қабылдайды, ал бұл шетелдік туристер үшін қолайсыз.

Жол бойындағы және әжетхана инфрақұрылымы бөлек сұраққа лайық. «ҚазАвтоЖол» бағдарламасының іске қосылғаны есімде, ол кезде тас жолдарға дүкендері бар әжетханалар орнатылған еді. Егер қазір кез келген шенеунік тексеріс жасап өтіп көрсе, әжетханалардың әлі де сыртта екенін, ішіне противогазсыз кірмеген жөн екенін көреді. Ал жеке АЗС-тарды тартып, оларға инфрақұрылым мен жер берген жөн, олар бәрін өздері салып, ұстап тұрар еді. ҚАЖ-ға мұның не үшін қажет болғаны – риторикалық сұрақ. Ал турист концертке келсе, екі-үш күн қалғысы келеді, ал мүмкін көрші елдерге, мысалы, Өзбекстанға, Қырғызстанға, Әзербайжанға және т.б. барғысы келеді. Оның үстіне бұл екі бағытта да жұмыс істейді. Бұл тұрғыда біз көрші елдермен кооперацияласып, жалпы Орталық Азия туризмін ілгерілетуіміз керек. Шенген тәрізді бірлескен визаны құру нұсқасын қарауға, елдер арасындағы көлікті жақсартуға болады.

Бөлек, іс-шаралар өткізуге арналған инфрақұрылым қажет, қалада ол жоқ. Концерт залдары, көрме орталықтары, заманауи стадиондар, қонақүйлер және т.б. Алматыда қазір бұл бағытта көп нәрсе жасалып жатқан сияқты, бірақ бұған егжей-тегжейлірек қарау керек.

Еліміздің әлемдегі позициялануы туралы мәселе де ашық күйінде қалып отыр. Маған солай көрінеді, мүмкін мен толық дұрыс айтпаған да шығармын, бірақ шетелде маркетинг жеткіліксіз. Бір нәрсе жасалып жатқан сияқты, бірақ тұтас көрініс жоқ. Менің пікірімше, елді әлемдік деңгейде ілгерілету кешенді болуы тиіс, мұнда блогерлермен және деректі фильмдермен шектелуге болмайды. Ілгерілетудің ондаған түрлі арнасы, турагенттіктермен, авиакомпаниялармен, iрі халықаралық іс-шаралармен жұмыс қажет.

Біздің елміз қауіпсіз, бірегей табиғатты, қонақжай халқы бар, қазір туристер ағынын арттыруға жақсы мүмкіндік туды, және менің ойымша, дәл жаңа Парламентпен көптеген бастаманы алға жылжытуға болады. Тек іс-шаралық туризм – тағы бір жұлдызды әкеліп, әдемі есеп беру емес екенін түсіну керек. Бұл бір кешке келген адамның бір апта қалғысы келіп, кейін қайта оралуы туралы. Іс-шараларды да, жұлдыздарды да қазір де әкеліп жүрген жеке компаниялар әкеледі, ал дәл солар үшін жағдай жасау керек.