Harvard OPM түлектерінің Қазақстандағы кездесуі: экономикалық әсер

Жұбайым Harvard Business School-дағы OPM 64 бағдарламасын тәмамдаған. Биыл ол өз курстастарының бәрін Қазақстанға кездесуге (реюнионға) шақырды. OPM бағдарламасында негізінен бүкіл әлемнің бизнес иелері, көбіне iri бизнес өкілдері оқиды. Басқаша айтқанда, бұл – табысы жоғары, елге инвестиция әкеле алатын адамдар.

Кездесу төрт күнге созылды: 10-нан 13 қыркүйекке дейін. Осы уақыт ішінде біз оларға мемлекеттік органдардың, бизнестің және «Атамекеннің» қатысуымен инвестициялық форум ұйымдастырдық, Шымбұлақ пен Шарынға апардық, театрландырылған шоу арқылы әдет-ғұрып пен дәстүрмен таныстырдық, ұлттық спорт ойындарының шоуын көрсеттік, Алматының басқа да көптеген көрікті жерлерін аралатып, тіпті моншаға да апардық. Іс-шараға 90-нан сәл астам адам келді, әрқайсысы елге, оның дамуына және мүмкіндіктеріне қатты тәнті болды.

Мен бәріне экономика призмасы арқылы қараймын. Әр қонақ біздің елде кемінде 5–6 мың доллар қалдырғанын есепке алмағанның өзінде, жартысынан көбі енді өздерін еліміздің бейресми амбассадорымыз санайтынын айтты, дерлік бәрі Қазақстанды басқаларға ұсынатын болады, ал бес-алты адам инвестиция салуға ниет білдірді. Топтағы жігіттер ауыл балаларын қолдауға арналған iQanat жобасына да үлес қосты: көпшілігін жобаның ауқымы таңғалдырды.

МХҚО басшысы мен «Атамекен» ҰКП басқарма төрағасының баяндамалары да қонақтарға аз әсер қалдырған жоқ: олар біздің ел туралы көптеген мифтерді сейілтті.

МХҚО басшысы жеке тарихынан бастады. Ол шағын қалада өсіп, алғашқы 100 долларын студент кезінде форексте жоғалтқан және Уолл-стритте жұмыс істеуді армандаған. 2016 жылы оған Қазақстанда қаржы орталығын құруды ұсынғанда, ол да бұл идеяны ессіздік деп санаған. Бүгінде МХҚО-ның DIFC үлгісіндегі өз заңнамасы, ағылшын құқығы, өз соты және арбитражы бар. Барлық судья – Ұлыбританиядан, соттың басында – Англия мен Уэльстің сот жүйесінің бұрынғы басшысы лорд Бернетт. Оның түсіндірмесі маған қатты ұнады: бізде ғасырлар бойы қалыптасқан сот практикасы жоқ, сондықтан біз сенімді жай ғана импорттадық. Орталық Азияда мұндай юрисдикциялар жоқ, аймаққа кіру үшін бұл – құқықтық қорғау тұрғысынан да, салық тұрғысынан да ең жақсы орын.

«Атамекен» басшысы өте бейстандарт баяндама жасады. Ол Қазақстанды құрғақ сандар арқылы емес, шетелдік адам біздің экономикамыздың жай ғана өсіп жатқанын емес, адами капитал мен институттардың ұзақ мерзімді өсімі жүріп жатқанын бірден түсінетіндей етіп көрсетті. Оның айтуынша, жалған көрсету мүмкін емес дерлік тек үш сан бар.

Біріншісі – бес жасқа дейінгі балалар өлімі. Бұл көрсеткіш бойынша біз АҚШ-тан сәл ғана қалып келеміз және Бразилиядан едәуір озықпыз, ал халықтың шамамен 40%-ы ауылда тұрады. Демек, вакцинация мен медицина әр ауылға жетеді. Оның сөзімен айтқанда, ел өзінің болашақ салық төлеушілері мен тұтынушылары туралы қамқорлық жасайды.

Екіншісі – адамдардың 96,6%-ы мектепті бітіреді. Канадалық бір алтын өндіруші компания оған кеніштердегі жазатайым оқиғалардың қызметкерлердің сауаттылығымен тікелей байланысты екенін айтқан. Біздің адамдар нұсқаулықты үш тілде оқиды, сондықтан кен орындарындағы инженерлер мен геологтар бізде өз мамандарымыз, қымбат экспаттар емес.

Үшіншісін ол жаяу жүргіншілер өтпесінің фотосы арқылы көрсетті. Құқық үстемдігі, деді ол, сот залынан емес, көшеден басталады: бізде көліктер жаяу жүргіншінің алдында тоқтайды, ал сотта азаматтар мен бизнес мемлекетпен таласатын әкімшілік істердің шамамен 60%-ы олардың пайдасына шешіледі. Өз азаматына ұтылып қалуды білетін мемлекет инвестор үшін кез келген жеңілдіктен маңызды.

Бөлек, біз елдің мақтан тұтуға тұрарлық екі ІТ-компаниясын сөйлетуді сұрадық. Sergek негізін қалаушы компания атауы бізде жалпыға ортақ атауға айналып, айыппұл дегенді білдіретінін айтты. Оның есесіне жүйе іске қосылғаннан кейін Алматы жолдарындағы өлім-жітім 40%-ға азайды, ал бұзушылықтан айыппұл төлеуге дейінгі рекорд – 19 секунд. Қағаз қол қоюдан бізді құтқарған Documentolog енді компаниялардың бизнес-процестеріне ИИ-агенттерді қалай енгізіп жатқанын көрсетті.

Бұл толықтай жеке бастама болды, мен елді тек қонақжай ғана емес, дамыған, заманауи ретінде көрсетуге көмектескен спикерлерімізге алғыс айтамын. Егер әрқайсымыз Қазақстанды шетелде насихаттасақ, инвестиция тарту мен туризмді дамытуда жақсы нәтиже аламыз деп ойлаймын.