Алматыдағы қоғамдық көлік тарифтері мен сапасы

Баяғыда, 8 жыл бұрын, мен «Заречное» бірлескен кәсіпорнына жұмысқа орналастым және бөлім бастығы болып тұрған кезімде жұмысыма не қызметкерлерді тасымалдайтын көлікпен, не таксимен, не қоғамдық көлікпен баратынмын. Қызметкерлерді тасымалдайтын көлік жол-жөнекей басқа қызметкерлерді де алатындықтан, онымен жету өте ұзаққа созылатын және үйден қажеттіден әлдеқайда ерте шығуға тура келетін. Таңертең такси ұстау өте қиын болды, сондықтан мен жетінші троллейбуспен жүре бастадым. Троллейбустарда алғашқы валидаторлар пайда болды (кейін олардың бәрі із-түзсіз жоғалды). Троллейбус баратын жеріме 20 минутта жететін. Аялдамаға әрдайым бір уақытта келетінмін. Аялдама үйдің жанында болатын, ал троллейбус тура жұмыс орныма апаратын. Сол кезде тек жаңа троллейбустар сатып алынған, таза, күтімі жақсы, аккумуляторда жүре алатын, ал жол жүру ақысы, меніңше, 50 теңге тұратын. Өте ыңғайлы еді.

Содан бері көп жыл өтті. 8 жылда жол жүру ақысы 80 теңгеге дейін өсті, бұл қоғамдық көлік үшін өте аз, өйткені троллейбустар шетелдік, қосалқы бөлшектер де шетелдік (екі девальвацияны ескерсек, екі еседен астам қымбаттады), бензин сол кезден бері екі есе қымбаттады, жүргізушілер мен кондукторлардың жалақысы өсті. Басқаша айтқанда, 2009 жылды өлшем етіп алсақ, автопарктердің қаржылық жағдайы әлдеқайда нашарлауы тиіс еді.

Шын мәнінде, содан бері автопарк онша жаңарған жоқ, және негізінен алғанда, мұндай баға кезінде мемлекеттік субсидиясыз немесе дотациясыз оны жаңарту өте қиын.

Жуырда Чехияда жергілікті қоғамдық көлікпен жүріп көрдім. Бір реттік билетпен жол жүру ақысы біздің ақшамен шаққанда 400 теңге тұрады. Бізде қазір 150 теңгеге дейін көтерілді. Автобуста адам көп емес, автобустар жаңа әрі күтімді. Ақшаны жүргізуші қабылдайды, ал билетті валидатор береді. Еуропада автопарктер табысын жасыруға әрекет те жасамайтын болса, Қазақстанда, өкінішке қарай, ондай мәдениет жоқ. Сондықтан «Онай» жүйесін енгізу, әрине, қала үшін зор артықшылық. Қоғамдық көліктегі бағаны көтеру, әрине, ауыр тақырып және оған оңайлықпен ешкім рұқсат бермейді. Бірақ маған жол жүру ақысын төлеудің сараланған жүйесі қажет сияқты.

Қазір, кем дегенде, бір реттік билет бойынша жол жүру ақысын көтерді. Бұл өте дұрыс, өйткені мұндай тәсіл жолаушыларды «Онай» картасын бірден сатып алуға ынталандырады. Карта сатып алған жолаушы жеке жолаушы тасымалына қарағанда қоғамдық көлікті жиірек пайдаланады.

Мен бәрібір әрі қарай барып, тарифтің бірнеше түрін, сондай-ақ сағаттық төлемді, тәуліктік билеттерді және т.б. енгізер едім, әрі бір билетпен көліктің бірнеше түрімен жүру құқығын берер едім.

Әрине, адамдардың қоғамдық көлікке отыруы үшін қоғамдық көліктің өз сапасын, қызмет көрсету деңгейі мен жайлылығын, ең бастысы, қозғалыс кестесінің сақталуын жақсарту керек.

Еуропада автобус минутына дейін дәл уақытында келеді, ал ерте келсе, жөнелу уақытын күтіп тұрады. Қоғамдық көлікке арналған бөлінген жолақтар енгізілгенде, бұл көліктің осы түрін жеке автокөлікке қарағанда жылдамырақ етуге мүмкіндік береді.

Сондай-ақ мен қоғамдық көлік жолағын такси қызметімен айналысу құқығы үшін салық төлейтін ресми таксистерге пайдалануға рұқсат етуді ұсынар едім. Сонда жеке автокөлігін пайдаланатын, бірақ автобуспен жүргісі келмейтін адамдар таксиді қуана пайдаланады, ал заңсыз таксистерді ресми салаға өтуге ынталандыратын болады.

Мұның бәрін неге жазып отырмын? Бәлкім, 4 қыркүйектен бастап көліктік коллапс басталатындықтан және ол, мүмкін, 2018 жылғы 25 мамырда аяқталатындықтан шығар.