CFO Forum: корпоративтік басқарусыз банктерді құтқару және тұрғын үй саясаты

Кеше CFO Forum-ның кезекті отырысы өтті, оны Елдар Абдразаков ұйымдастырды. Бұл, бәлкім, Қазақстандағы өткір тақырыптарды біршама ашық көтеретін және артық популизмге бой алдырмайтын жалғыз форум. Мұндай форумдар, әрине, қажет.

Көпшілік Ұлттық экономика министрін сынап жүр, бірақ бұл мүлде орынсыз, өйткені біздің БАҚ жиі жасайтындай, сөзін контекстен жұлып алған.

Министр өте әділ жауап берді.

Бірінші панельдік дискуссия Қазақстанға әсер ететін сыртқы факторларға арналғанымен, талқылаудың 90 пайызы банк секторы туралы әңгімеге кетті. Студент биологиядан емтихан тапсырып жатқандағы бүрге туралы анекдоттағыдай. Бірақ бұл маңызды емес. Барлығы белгілі ақиқаттарды айтты: біздегі көптеген проблеманың түбі тоқшылықтағы 2000-жылдарға кетеді, банк жүйеміздің басты кемшілігі — қалыпты корпоративтік басқарудың жоқтығы, Ұлттық Банк банк секторының проблемаларын жауып-жасырып жатыр, т.б. Алайда ең қызығы, Үкімет пен Ұлттық Банктің қазіргі істеп отырғаны — банктерді құтқару емес, олар проблеманы жасыра беруде, ал Рахим Ошақбаев дұрыс атап өткендей, бес жылдан кейін банктерді қайтадан құтқаратын боламыз. Өйткені банктерге ақша беру керек емес, корпоративтік басқару мәселесін шешу керек. Ол үшін проблемалық активтерді сатып алудың орнына тәуелсіз аудитті дамыту, рейтингтік агенттіктерге қойылатын талаптарды күшейту, бағалауды жақсарту, менеджмент пен директорлар кеңесінің жауапкершілігін арттыру және т.б. қажет. Дұрыс басқару орнаған кезде ғана ақша беруге болады.

Айдан Карибжанов (өткен форумның бәлкім ең үздік спикерлерінің бірі) байқағандай, біздікілер «Макензиге» емес, «Макаланға» сүйенетін сияқты. Бұл шынымен солай.

Менің панельдік дискуссиямда барлық спикер жылына 20 млн шаршы метр тұрғын үй салу керек деп бір ауыздан айтты. Бірақ мұның бәрін кім сатып алады деген басты сұраққа ешкім жауап бермеді. BI Group өкілі өзіндік құнның 60 пайызы материалдар екенін, оның үлкен жартысы шетелдік материалдар екенін мойындады. Бұл дегеніміз, экономиканы қолдау үшін құрылыс саласына берілген әрбір 1 теңгенің 0,5 теңгесі көрші мемлекеттердің экономикасын қолдауға кетеді деген сөз.

Ляззат Ибрагимова халықтың кедей бөлігінен сұраныс зор екенін, бірақ олардың пәтер сатып алуға табысы жоқ екенін мойындады. Тек Астана мен Алматы ғана төлем қабілетті.

Тұрғын үй саласы туралы жеке жазбаны кейінірек жазамын, ал қысқаша айтқанда, мемлекет тұрғын үйді өзі салмауы тиіс, тек инфрақұрылым салып, тұрғын үйді тез пайдалануға беру үшін жағдай жасауы және арзан ипотекаға көмектесуі керек. Тегін тұрғын үй күтіп тұрған кезектегілер болса, оларға жай ғана тұрғын үй сатып алып, беру керек, болды.

Біз кеңестік менталитетке үйреніп қалғандықтан, мемлекет бәріне тұрғын үйді тегін таратады деп ойлаймыз. Ондай жоқ және болмайды да, демек құрылыс көлемін мемлекет емес, нарық айқындауы тиіс. Табысымыз мүмкіндік бермесе, сарайда тұра алмаймыз. 25 шаршы метрде тұру үшін алдымен соған табыс табу керек.

Алмас Чукин әділ байқағандай, біздің мемлекет жаңа әрі арзан технологиялардан қорқады және кірпіш пен бетон құрылысының баяғыда өмірін өткерген технологияларына тіреліп қалған.

Сонымен қатар «Бәйтерек» ұлттық басқарушы холдингі» АҚ бұл технологияны мойындамайды, ал АҚШ-та, Канадада және басқа да көптеген елде жеке тұрғын үй құрылысы көбіне тек қаңқалық технологиямен салынады, АҚШ-та тіпті жеке тұрғын үй құрылысында тас үйлерге тыйым салынған штаттар бар. Жалпы, жауап беруді қажет ететін сұрақтар көп.

Үшінші панельдік дискуссияда жаңа шындықтағы CFO рөлі талқыланды. Бұл туралы бір кезде жеке жазба жазамын, өйткені осы лауазымда көп жыл жұмыс істедім.

Бірақ Жарас Ахметовтың Чехов үзіндісімен салыстыруы қызық болды, бұл туралы, менің ойымша, ол өзі жазады.

Жалпы, ұйымдастырушыларға тағы да рахмет, форум, мысалы, Астана экономикалық форумынан (АЭФ) анық қызығырақ.