Кептелістермен күрес: ақылы тұрақтар, көлік, полиорталықтылық

Кептелістермен күрес

Алматы үшін кептелістер — бізді көптен бері мазалап келе жатқан дерт, оны шешудің жолы тек түбегейлі болуы мүмкін.

Мұнай бағасы қарқынды өсіп, қаржы мол болған кезеңде көптеген жол айрығы салынды. Айрықтар салынып жатыр, ал кептелістер жоғалар емес. Бұл парадокс әрдайым болады, сондықтан не бүкіл қаланы түгел қайта салу керек (ол принципінде мүмкін емес), не жолдағы көлік санын азайту керек.

Неге жол айрықтарын салу арқылы ғана жолдарды жеңілдету мүмкін емес? Өйткені жолдың жеке бір бөлігіне емес, қозғалыс ағынына тұтас қарау керек. Бұл — тар өткел принципі: ағын кең жерден тез өтіп, басқа бір тар жерге тіреледі де, кептеліс пайда болады. Сондықтан кептеліс мәселесін айрықтармен шешпей (олар, әрине, қажет және салу керек), қала бойынша жүретін көлік санын қысқарту керек.

Ол үшін стандартты тетіктер жиынтығы бар, оларды жеңілінен күрделісіне қарай санамалап шығуға болады.

1. Қаншалықты парадокс болып естілсе де, автокөлік иелерімен күресудің ең оңай тәсілдерінің бірі — ақылы тұрақтар. Психологиялық тұрғыдан бұл бәріне, оның ішінде маған да өте ауыр, бірақ басқа жол жоқ. Адамға жеке көлігін пайдалану жай ғана тиімсіз болуы тиіс. Ал мұнда сапалы алмастырғыш болуы керек — ол такси. Бұл жағынан әкімдікпен толық келісуге болады. Адам такси мен автобуспен жүру экономикалық тұрғыдан тиімдірек екенін түсінгенде, ол көліктің басқа түріне ауысады. Бірақ бұл жалғыз шара болмауы тиіс, қайталап айтамын, міндетті түрде өзге іс-шаралармен кешенде жүргізілуі тиіс.

Мұнда МЖӘ режимінде коммерциялық ақылы тұрақтарды дамыту да маңызды, өйткені тұрақтардың жай ғана жетіспей қалуына жол берілмеуі керек.

2. Қоғамдық көлік пен таксиді дамыту. Такси жағынан бәрі түсінікті, Алматыда үрдіс жақсы. Uber, Яндекс Такси іске қосылды, көптеген автопарк бар. Ал қоғамдық көлікке келсек, мәселелерді шешуге көбірек уақыт пен күш қажет. Көпшілік «Онай» бағдарламасына қарсы болды, бірақ жалпы алғанда ол қажет, тек осы жүйенің жұмысқа қабілеттілігі мәселесін шешу керек. Идея жақсы, бірақ орындалуы ақсап тұр. «Онай» жүйесін жетілдіріп, табандылықпен енгізуді жалғастыру керек.

Екіншіден, арнайы жолақтар, маршруттарды оңтайландыру, көлік қозғалысының кестесі және ең бастысы — автобус парктерінің сапасы мәселесін шешу керек. Біздің компаниялардың қазіргі автопаркі — үлкен ауыртпалық, мұнда кешенді шешім қажет.

Жол жүру тарифінің төмендігін (маған сеніңіздер, егер біз мерседеспен жүргіміз келсе, тариф 80 теңге емес, әлдеқайда жоғары болуы тиіс), девальвациядан кейінгі көлік құнының жоғары екенін және жүргізушілердің сапасын арттыру қажеттігін ескерсек, бұл жоба априори шығынды болады. Метро сияқты. Сондықтан бұл жағдайда ең оңтайлы нұсқа — не МЖӘ, не муниципалдық кәсіпорын болуы тиіс, сонда барлық маршрутта бірыңғай автобустар, көліктің барлық түрінде бірыңғай төлем жүйесі, бірыңғай форма киім және автобустардың дұрыс қозғалыс кестесі болады (қазіргі жүргізушілер ұйымдастырып жүрген жарыс емес). Бұл — әкімдіктің алдында тұрған орасан зор жұмыс.

3. Қалаға ақылы кіру және қала маңы маршруттарын дамыту. Дүние жүзінде қалаға ақылы кіру кеңінен қолданылады. Бұл қалаға тек жұмысқа келетіндердің бәрін сүзіп шығаруға мүмкіндік береді, егер жүрудің балама жолы болса, олар қоғамдық көлікпен қуана жүріп өтеді. Қала маңының көптеген тұрғыны үшін бұл — табыс табудың тәсілі де. Жолаушылар қалаға дейін жету үшін 200 теңгеден төлейді. Сондықтан мұнда қала маңы қозғалысын дамыту бойынша облыспен бірлесіп шешім қабылдау керек. Жайлы автобустар, ал одан да жақсысы — арнайы жолақтарды ескере отырып, қала орталығына тез жеткізетін электр пойыздары. Көпшілік көлік ауыстырып, жолай көлікпен жүруден бас тартады.

Ақылы кіруден түскен қаражатты қала маңы қозғалысын субсидиялауға бағыттауға болар еді. Үнемі жүретіндерге қолжетімді бағамен жол жүруге абонементтер сатуға болады. Алматыға кіретін жолдар көп емес, сондықтан мұны іске асыру онша қиын емес.

4. Қала архитектурасы. Бұл — ең күрделі тұстардың бірі, бірақ құрылыс объектілері дұрыс орналаспаса, кептеліс мәселесін шешу өте қиын. Алматы моноорталықтылықтан жергілікті аудандық орталықтарға көшуі керек. Бізде бәрі орталықта тұрғысы, орталықта салғысы және орталықта жұмыс істегісі келеді. Дұрысы — кеңселерді барлық аудандарда біркелкі салу керек, сондай-ақ тұрғын үйді, сауда орталықтары мен дүкендерді, балабақшалар мен мектептерді және т.б. да. Сонда адамдардың жұмысқа, демалысқа, дүкенге және т.б. өз ауданынан басқа ауданға көп қатынауына қажеттілік болмайды.

Жалпы, бұл күрделі жұмыс, мұнда тек сәулет мәселелері ғана емес, салықтық және басқа да мәселелер өзара байланыстырылуы тиіс. Мысалы, егер бізде жер салығының, мүлік салығының және шағын бизнес салығының мөлшерлемелерін белгілеу құқығы муниципалитетке берілетін дұрыс салық жүйесі болса, бұл өндіргіш күштерді дұрыс орналастырудың жақсы құралы болар еді.

Негізгі тұстарын жазып шыққан сияқтымын. Әрине, қазір көпшілік жаман сөздер жазып, қарсы болады, бірақ бәрін бірдей риза ету мүмкін емес, бұл ұнамайтындар мен құқығы шектелетіндер әрқашан болады, алайда демократия сол үшін демократия, онда көпшіліктің қажеттіліктері қанағаттандырылады, ал автобуспен жүретін және көлігі жоқ адамдар — өкінішке қарай, көпшілікті құрайды.