«Самұрық-Қазынаның» 2015 жылғы пайдасы қайдан шықты

PR – нәзік іс

Кеше СК компаниялар тобының 2015 жылғы қызметі туралы есебі таныстырылды.

Егер үстірт оқысақ, дағдарыс жылы пайда көрсетіп үлгерген СК-нің тиімділігіне таңғалмау мүмкін емес.

Корпоративтік басқаруда акционерлер мен менеджмент арасында түбегейлі қайшылықтар бар. Менеджмент әрдайым қысқа мерзімді оң көрсеткіштерді көрсетуге тырысады, ал акционерлер салынған қаражаттан табыс алу мақсатында көбіне компанияның капиталдануына қарайды.

Кеше СК жариялаған негізгі тезистерді және белгілі бір өсімнің себептерін талдап көрейік.

Шоғырландырылған таза пайда 30 пайызға өсіп, 304 млрд теңгені құрады.

Пайданың өсуі не есебінен болғанын қарап көрейік.

Түсім шамалы ғана, 3,8 %-ға өсті, оның негізгі себебі – теңгенің девальвациясы.

Сонымен бірге өткізілген өнімнің өзіндік құны 5 %-ға өсті, нәтижесінде жалпы пайда 2014 жылмен салыстырғанда төмендеп, 404,7 млрд теңгені құрады.

Өткізілген өнімнің өзіндік құнына тек тікелей өндірістік және жалпы өндірістік шығындар ғана кіреді.

Әрі қарай баптар бойынша қарастырамыз:

Әкімшілік шығыстар 380,5 млрд теңгені құрады! Бұл 2014 жылдан 6,7 пайызға көп. Өсімнің негізгі себебі – 49 млрд теңге мөлшерінде есептелген айыппұл мен өсімпұл, сондай-ақ жалақы мен консалтингтік шығыстардың өсуі!!!!

Шығыстардың қысқаруы демеушілік көмек пен салықтардың қысқаруы есебінен болды.

Одан әрі 2015 жылы тасымалдау және өткізу шығыстары 35 пайызға азайып, 211 млрд теңгені құрады.

Одан кейін құнсыздану шығындары азайды: 2014 жылы құнсыздану 292,2 млрд теңгені құраса, былтыр 382 млрд теңгені құрады.

Құнсыздану – өте дерексіз нәрсе. Шын мәнінде, ережелер бойынша қарасақ, бұл шама үлкенірек болуға тиіс, бірақ, әдетте, менеджмент бұл шығыстарды барынша азайтуға тырысады және аудиторларға соңына дейін бәрі жақсы екенін дәлелдеп бағады.

Құнсыздану – менеджменттің тиімсіздігінің тікелей көрсеткіші, өйткені құнсыздану негізінен не негізгі құралдарды сатып алу бағасының қымбат болуынан, не бизнестің дұрыс жүргізілмеуінен, не жалған кәсіпорындармен жұмыс істеуден туындайды.

Мұның бәрі менеджменттің құзыретіне жатады.

Есептілікке сәйкес, 2015 жылы негізгі құнсыздану Қашаған бойынша – 69 млрд теңге, «Қазақтүрікмұнай» ЖШС бойынша – 44,9 млрд теңге, «Атыраунефтесервис» ЖШС бойынша – 33,4 млрд теңге болды.

Кремний өндірісі – 19,2 млрд теңге.

ҚҚС-тың құнсыздануы (сірә, жалған кәсіпкерлікке байланысты, бірақ нақтылау керек) – 54,5 млрд теңге.

Ассоциацияланған компаниялардағы үлестердің құнсыздануы – 38,3 млрд теңге.

Жалпы, құнсыздану бойынша көбірек ақпарат қажет және мұны зерттеп-білу керек.

Нәтижесінде операциялық қызметтен түскен шығын 481 млрд теңгені құрады, бұл, әрине, 2014 жылғы 569 млрд теңге шығыннан жақсы.

Құнсыздануды алып тастасақ – өйткені ол ақшалай емес және көбірек субъективті бап – 2015 жылы шығын 187 млрд теңгені, ал 2014 жылы 263 млрд теңгені құрады.

2015 жылғы шығынның азаюы өткізу және тасымалдау шығыстарының қысқаруынан болғанын айту керек. Бірақ қуануға әлі ерте. Өткізу шығыстарының егжей-тегжейлі талдамасына қарасақ, онда негізгі шығыстар рента салығы мен кедендік баж төлеуге байланысты екенін көреміз. Бұлар менеджменттің күшіне тәуелді емес – бұл Салық кодексі. Егер мұнда салықтардың қысқаруын алып тастасақ, тасымалдау және өткізу шығыстары 84,7 млрд теңгеге қарсы 85 млрд теңгені құрайды. Яғни шығыстардың қысқаруы мұнай бағасының төмендеуіне байланысты мөлшерлемелердің азаюынан, яғни тек салық құрамдасының қысқаруы есебінен болды. Бұдан артық ештеңе емес.

Сонымен, барлық құрамдастарды алып тастап, тек менеджментке қатысты нәрсені қалдырсақ, өндірістік өзіндік құн бойынша шығындардың өскенін, әкімшілік шығыстардың өскенін және тасымалдау шығыстарының былтырғы деңгейде қалғанын көреміз.

Ал енді әрі қарай өтейік.

Қаржылық шығындар өсті, қаржыландырудан түскен табыстар да өсті.

Басқа табыстар мен шығыстарды қарастырмаймыз.

Ассоциацияланған компаниялардан түскен табыс 457 млрд теңгеден 149 млрд теңгеге дейін құлдырады. Негізгі себебі – мұнай бағасының төмендеуі.

Одан әрі СК пайда алған бап – оң бағамдық айырма – 683 млрд теңге!

Менің ойымша, мұнда көбіне «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру компаниясының еншісі бар: ол өз ақшасын доллардан теңгеге аудармай, орасан зор бағамдық айырма алды.

Сондай-ақ пайданың өсуіне тоқтатылған қызметтен түскен табыс әсер етті. Айтпақшы, 2014 жылы да пайда тоқтатылған қызметтің есебінен оң аймаққа шықты. Егер 2014 жылы 714 млрд теңге тапқан болса, 2015 жылы біршама төмен – 261,6 млрд теңге.

2015 жылы тоқтатылған қызметке KMGI енгізілді, оның 51 пайыз үлесін сатқысы келеді.

«Самұрық-Қазына» тобының қызмет нәтижелері міне осылай қалыптасады. Қағаз жүзінде бәрі әдемі, ал бұл әдемілік тек салықтардың қысқаруы мен бағамдық пайда есебінен ғана пайда болды.