Мұнайға салынатын жаңа экспорттық баж шкаласының кемшіліктері

Болуы тиіс нәрсе болды. ЭКБ мұнай бағасына байланыстырылды. Алайда мұны әдеттегідей, біршама екіұшты түрде жасады.

Біріншіден, кедендік мақсаттар үшін баға Brent және Urals бағаларының орташа мәні ретінде анықталады. Орташа мән екі айға, яғни 20-сынан бастап экспорттық кедендік баж қолданылатын айдың алдындағы айдың 20-сына дейінгі кезеңге есептеледі. Яғни наурыз айына баға 20 желтоқсан мен 2016 жылғы 20 ақпан аралығындағы орташа мән ретінде анықталады. Демек, 20 ақпанда наурызға арналған ЭКБ мөлшері маған белгілі болады, ал бұл бажды оңтайландыру үшін жөнелтімдерді не жеделдетуге, не наурызға ауыстыруға мүмкіндік береді. Сәйкесінше, барлық экспорттаушы оңтайландырумен айналысады, ал бюджет зардап шегеді. Әрине, бұл мұнай бағасындағы секірістерді тегістеу үшін жасалды, бірақ кезең тым ұзақ. Меніңше, мұндай жағдайда экспортты декларациялау күніне дейінгі бір айдағы орташа мәнді анықтау дұрыс болар еді. Бұл оңтайландырумен көп айналысуға жол бермес еді, өйткені бірнеше күн ішінде баға бойынша орташа мән айтарлықтай өзгермейді.

Екіншіден, мұнай бағасы бойынша шкала мүлде оғаш жасалған. 25 долларға дейін баж жоқ, 25-тен 30-ға дейін баж 10 доллар, 30-дан 35-ке дейін баж 20 АҚШ доллары, 35-тен жоғары болғанда баж әрдайым диапазонның төменгі шегіне тең болады, яғни 35-тен 40-қа дейін — 35 доллар, 40-тан 45-ке дейін — 40 доллар және т.с.с. Сәйкесінше, 5 долларлық диапазонда төменгі бағадағы жүктеме жоғарғы бағадағыдан жоғары болады. Шартты түрде, маған 41 доллардан гөрі 39 доллардан сатқан тиімдірек, өйткені баж әртүрлі болады. Ал баж алдын ала белгілі болатындықтан, бұл тағы да оңтайландыру мүмкіндігі.

Мөлшерлемені пайыздық көріністе, мысалы 14,3 % етіп белгілеп, оны бекіту қисынды болар еді.

Сонда осы бағалар мен мөлшерлемелердің бәрін сызып отырудың қажеті болмас еді. 25 долларға дейін мөлшерлеме нөл, одан әрі 14,3 % деп белгілей салуға болар еді.

Үшіншіден, баға неге баррельге (көлемге) бекітілгені, ал кедендік мөлшерлеме неге тоннаға (массаға) белгіленгені түсініксіз. Сәйкесінше, мұнайының тығыздығы жоғары компания сатылым бағасына шаққандағы пайызбен есептегенде ЭКБ-ны көбірек төлейді.

ЭКБ-ның жаңа жүйесінің кемшіліктері шамамен осындай. Жақсы болсын деп ойлағанымен, әдеттегідей болып шықты. Дегенмен, болмағаннан гөрі осындай болғаны да жақсы.

Тағы бір парадокс бар, оны Карина Аракелян байқады: бұйрық 2016 жылғы 17 ақпанда жасалған, 2016 жылғы 24 ақпанда тіркелген, 2016 жылғы 5 наурызда күшіне енген, ал 2016 жылғы 1 ақпаннан бастап туындаған қатынастарға қолданылады.