«Азия Авто»: кедендік жеңілдікке негізделген құрастыру девальвацияға төтеп бере алмады

Бүгін кездейсоқ KASE сайтында орналастырылған «Азия Авто» қаржылық есебіне тап болдым.

Негізі, рубльдің күрт әлсіреуі, теңгенің құнсыздануы және сұраныстың қысқаруы аясында 2015 жылдың қорытындысы күтілген нәтиже болды.

Қазіргі есеп бойынша тек үстіртін шолу жасауға болады, терең талдау жасау қиын.

Басты мәселе — қазіргі жағдайдың себептерін және даму перспективаларын түсіну.

Бүкіл бизнес кедендік бажға негізделді: жаңа көліктерге баж жоғары, ал қосалқы бөлшектерге өте төмен. Сәйкесінше, көтерме саудагердің айырмасы мен маржасы — зауыттың табысы.

Тұрақты жағдайда бизнестің схемасы өте түсінікті әрі қарапайым: ірі қосалқы бөлшектерді әкелесің, оларды зауытта құрастырасың және Қазақстан нарығында сатасың. Мұндай жағдайда өндірісті жергіліктендіру деңгейі ең көбі 10-15 пайызға жетуі мүмкін.

Мысалы, Ресейде шетелдік маркалы көліктер едәуір сәтті құрастырылады, ал жергіліктендіру деңгейі 40-тан 60 пайызға дейін жетеді, яғни көліктің жартысы ресейлік қосалқы бөлшектерден жасалған. Сондықтан рубльдің әлсіреуі Ресей нарығына тез бейімделуге мүмкіндік берді және сонымен бірге біздің нарықтарды да жаулап алуға жол ашты.

Рубль күрт құлдырағаннан кейін рубльмен бағаланған ресейлік көліктер Қазақстан нарығын басып алды, ал біздің өндірушілер тоқтап қалды. Сатылым баяу жүрді және тек мемлекеттік бағдарламалардың көмегімен ғана жүрді.

Валюта құнсызданғаннан кейін сатылым өспеді, себебі нарық қанықты, табыс төмендеді, ал халық жинақтауға көшті. Көлік қайталама нарығы айтарлықтай құлдырап, біздің жаңа автокөліктерімізге бәсекелес болды.

Сонымен қатар «Азия Авто»-ның валюталық міндеттемелері ұлғайды, сатылым үш есе қысқарды, ал өзіндік құн екі есе өсті. Бұл, әрине, өз әсерін тигізді.

Жыл қорытындысы бойынша кәсіпорынның таза зияны 22,2 млрд теңгені құрады. Кәсіпорын бір сәтте капиталы мол пайдалы компаниядан теріс капиталы бар шығынды компанияға айналды.

Қосылған құнға емес, баждан үнемдеуге негізделген бизнес-модель ұзақ өмір сүре алмайтыны анық.

Мұндай жағдайда дәл өндірісті жергіліктендіруді дамыту қажет. Автомобиль өндірісінде бұл өте күрделі, бірақ маңызды міндет.

Кеден одағында болғандықтан, бәлкім, ресейлік жергіліктендіруге бағдарлану қисынды болар еді, мүмкін бұл тәуекелдерді азайтар еді.

Ал қазіргі жағдайда мемлекет жеңілдетілген кредит беруге қосымша қаражат бөлген күннің өзінде де, мұның бәрі нөлге жақын нәтиже береді.