Қазақстанның сыртқы қарызы: 69%-ы жер қойнауын пайдаланумен байланысты

Ұлттық Банктің 2015 жылғы 30 маусымдағы жағдай бойынша ҚР сыртқы қарызының құрылымы туралы есебін оқып отырмын.

Жалпы қарыз 155 млрд АҚШ долларын құрайды. Биыл 3 және 4 тоқсанда тағы 13 млрд АҚШ долларын өтеу керек (айтпақшы, бұл да теңге бағамына қысым, себебі сауда балансының оң сальдосы айтарлықтай төмендеп отыр).

Бірақ мені бұл факт емес, қай сектордың неғұрлым капиталсыйымды екені қызықтырды.

Тау-кен өндіру саласы - 11,7 млрд АҚШ доллары

Өңдеу өнеркәсібі - 6,7 млрд АҚШ доллары

оның ішінде металлургияға 4 млрд АҚШ доллары тиесілі

ал мұнай өңдеу мен мұнай-химияға 1,5 млрд АҚШ доллары тиесілі

Құрылыс - 6,4 млрд АҚШ доллары

Тасымалдау және қоймалау - 15,7 млрд АҚШ доллары, оның ішінде 10,8 млрд АҚШ доллары құбыржолдарына тиесілі

Қаржы секторы - 13,4 млрд АҚШ доллары

Мемлекеттік сектор және қорғаныс - 7 млрд АҚШ доллары

ЕНДІ НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ:

КӘСІБИ, ҒЫЛЫМИ ЖӘНЕ ТЕХНИКАЛЫҚ ҚЫЗМЕТ - 79,5 млрд АҚШ доллары.

«Ғылыми әзірлемелер елі екен ғой», деп ойладым, бірақ мәліметтің ашылымына үңілгенде, шынымды айтсам, селт ете қалдым:

оның ішінде:

Сәулет, инженерлік іздестіру саласындағы қызмет; техникалық сынақтар мен талдау - 67,7 млрд АҚШ доллары, оның ішінде:

• геологиялық барлау және іздестіру жұмыстарын жүргізу бойынша қызмет - 67,3 млрд АҚШ доллары

Геологиялық барлау қалайша кәсіби, ғылыми және техникалық қызметке, оның үстіне сәулет, инженерлік іздестіру, техникалық сынақтар мен талдау саласындағы қызметке айналып кеткені қызық. Және неге бұл жолда Қашағанның шығындары көрініс тапқандай әсер қалып отыр? Ал егер бұл Қашаған болса, онда бұл енді геологиялық барлау емес, өндіруге дайындық.

Жарайды, ғылыми және техникалық қызметтен 67,7 млрд АҚШ доллары алынып тасталды, әлі де 11,8 млрд АҚШ доллары қалды, біздің экономикаға бәрібір көп, ЖІӨ-нің тұтас бес пайызы (қазір 7,5 болып отыр).

ЕНДІ ЕКІНШІ РЕТ НАЗАР АУДАРЫҢЫЗ -

Бас компаниялардың қызметі; басқару мәселелері бойынша консультация беру - 11,4 млрд АҚШ доллары.

Жүрегім бұл да жер қойнауын пайдаланумен және Қашағанның басқару аппаратын ұстаумен байланысты деп тұр.

Ал ұсынылған инвестициялардың қаншасы жер қойнауын пайдаланушылар мен жер қойнауын пайдаланудың екінші қайта өңдеу сатыларына тиесілі екенін толығырақ түсіну үшін -

(11,7+4+1,5+10,8+67,3+11,4)/155 = 68,8 %

Ал жер қойнауын пайдаланумен байланысты емес өңдеу өнеркәсібінің үлесі қандай - 6,7 - 5,5 = 1,2 млрд АҚШ доллары

1,2/155 = 0,77%

Егер тереңдеп қарамасаң, шетелдік компаниялар біздің инновациялық экономикамызға шын сеніп, оған осынша қаражат салып отыр деп ойлап қалуың мүмкін.