ҮИИДМБ неге қарқын ала алмай отыр: ведомствоаралық үйлестіру мәселесі

ҮИИДМБ

Мен ҮИИДМБ-ның бұрын болған және қазір де бар түрін ешқашан жақтаған емеспін. Бұл туралы бірнеше рет жазғанмын. Айтпақшы, екінші бағдарлама біріншісінен әлдеқайда жақсы құрылымдалған және жақсы жазылған. Алайда мен көбіне азды-көпті либералдық тәсілдерді жақтаймын. Бірақ әңгіме онда емес.

Көпшілік неліктен ҮИИДМБ біз қалағандай орындалмай жатыр деп сұрайды.

ҮИИДБ қаражатына салынған кәсіпорындардың өміршеңдігі туралы бөлек пост жазу керек, өйткені бұл сұрақ бағдарламаның өзіне қатысты.

Қазір мәселе бағдарламаның орындалуында тұр.

Қазір ҮИИДБ-ның орындалуына жауапты министрлік — Инвестициялар және даму министрлігі. Негізінде, бұл министрлік бағдарламаны әзірлейді және оның орындалуын бақылайды.

Бірақ ҮИИДБ-ны орындаудың негізгі тетіктері әртүрлі ведомстволардың құзыретінде, ал олар көбіне ИДМ-нен автономды.

Мысалы, АЭА мен ИА инфрақұрылымын салу әкімдіктердің құзыретіне жатады. АЭА туралы бөлек пост жазғанмын, сондықтан мұнда олар туралы жазбаймын. (https://www.facebook.com/Gaztok/posts/815450361853450)

Қаржы ресурстарымен қамтамасыз етуді «Бәйтерек» холдингі жүзеге асырады, ол ЕДБ-ні, Қазақстанның Даму Банкін және «Даму» қорын қаржыландырады. Бұл — басты орган, ал ақшаны экономика субъектілеріне жеткізуді ұйымдастырудың тиімділігі ҮИИДБ-ны енгізудің табыстылығының негізгі кепілі болып табылады. Бұл уақытша құбылыс, бәрі ұйымдасқанша күте тұру керек деп үміттенемін. Бұл процесте уақыт көрсетер.

ҮИИДБ-да ИДМ-ге емес, басқа министрліктерге тәуелді іргелес бағдарламалар бар. Мысалы, азық-түлік өнімдерін өндіру. Азық-түлік өнімдерін дамыту үшін алдымен аграрлық секторды дамыту керек, ал ол Ауыл шаруашылығы министрлігінің қарауында. Ауыл шаруашылығы министрлігінің өзінің даму бағдарламалары бар. Бірақ әдетте азық-түлік өндірушілері ең алдымен ауыл шаруашылығы кәсіпорындары болып табылады. Сондықтан көптеген ауыл шаруашылығы өндірушілері қай бағдарламаға баруға болатынын түсінбейді. ЕДБ-ге келеді, ал оларға, мысалы, қияр өсіру қайта өңдеу болып саналмайды, сондықтан «ҚазАгро»ға барыңыздар деп айтады. «ҚазАгро» отандық ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын қолдау үшін ЕДБ арқылы қаржыландыруды әлі енгізген жоқ, ал «ҚазАгро» арқылы қаржыландыру — бұл аса бюрократия. Сондықтан көптеген ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері бір түрлі түсінбестік жағдайында отыр. Айтпақшы, азық-түлік өнімдерін өндіруді ауыл шаруашылығы өндірісінен мүлде бөлуге болмайды. Мысалы, сүт зауытын сүт фермасымен бірге салған орынды.

Мұнай зауыттарын Энергетика министрлігі реттейді, ал мұнай өңдеу басым салаға жатады. Сәйкесінше, ИДМ Энергетика министрлігіне ықпал ете алмайды. Мұнай зауыттары — бөлек тақырып: оларды біз жаңғыртып жатырмыз, жаңғыртып жатырмыз, бірақ әлі түгел жаңғыртып біте алмай келеміз.

Бағдарламааралық бәсеке де бар, бұл туралы да жазғанмын: енді АЭА инвестициялық преференциялар бойынша жеңілдіктермен бәсекелеседі.

Сондай-ақ бүкіл ҮИИДБ-ны кадрлармен қамтамасыз ету мәселесі туындайды, бұған жауапкершілік Білім министрлігіне жүктелуі тиіс сияқты. ҮИИДБ мен білім беру бағдарламалары қалай өзара байланысты екені де маған түсініксіз. Ал кадрлармен қамтамасыз ету — ҮИИДМБ табыстылығының негізгі мәселесі. Шетелдіктер біздің ақшамызға бізге бәрін салып береді, ал мұның бәрін қалай басқару керек екені мүлде түсініксіз.

Еңбек мигранттарын тартуға арналған квоталар әкімдіктердің қарауында, шетел азаматына квота алу (бұрын квота бойынша жұмыс істеген адам ретінде айтамын) үлкен күш пен тәсілдерді талап етеді.

Мұндай қайшылықтар өте көп. Мұның бәрі мемлекеттік басқарудың және ведомстволардың өзара іс-қимылының сапасы төмен екенін көрсетеді.

Сондықтан ҮИИДМБ туралы айтсақ, тежелудің қай жерде болып жатқанын түсіну үшін әрбір бөлімшеге жеке жауапкершілікті әзірлеу керек еді.

Жалпы, кез келген бағдарламаны іске асыру үшін бағдарламаның өзі ғана емес, оны орындау тетіктері мен барабар бақылау да қажет, бұл тек ИДМ-нің жауапкершілігі бола алмайды.