Ешкіге – баян, мемлекетке – Qazaq Air

Жуырда AirAstana вице-президентімен олардың өз ұсынысы бойынша кездестім. Бұған қымбат билеттерге қатысты менің бірнеше постым себеп болды.

Сонда біраз нәрсені талқыладық, әңгіме арасында Qazaq Air туралы пікірін сұрадым. Ол, әрине, жауаптан жалтарды, бірақ бірдей бағыттар бойынша бәсекелесуді онша дұрыс санамайтынын айтты.

Мен авиациялық бизнестің үлкен маманы емеспін, дегенмен «Самұрық» қолшатыры астында мұндай балама компанияны дамытудың дұрыстығына онша сенімді емеспін.

Алдымен dfo-ға кіріп, 2015 жылғы есептілікті қарадым. Сандар мені таңқалдырды.

Компания 3 әуе кемесін пайдаланады, оларға 1 жылдық жалпы жалдау төлемі 3,4 млрд теңгені құрайды. Жалдау ақысы АҚШ долларымен көрсетілгендіктен, бұл сома, сірә, өседі.

Компания қызметінің бес айында түсім 386 млн теңгені, ал операциялық шығындар 3,5 млрд теңгені құрады.

Операциялық шығын 3,115 млрд теңге болды. Қызметтен түскен табыс отынға, персоналға және әуежайлық алымдарға жұмсалған шығындарды да жаппайды.

2016 жылы бағамның өсуіне байланысты борттарды жалдауға кететін шығындар, борттарға техникалық қызмет көрсету шығындары және тағы басқалары айтарлықтай артады.

Келер жылы табыс 10 есе өссе де (бұған мен қатты күмәнданамын), компания оң EBITDA-ға да шыға алмайды, ықтимал пайда туралы айтудың өзі артық.

Ақшаның басым бөлігі жалдау шығындары түрінде шетелге кетеді, макроэкономика тұрғысынан бұл Қазақстан үшін теріс экономикалық әсер береді. Өйткені мемлекеттік ақшамен Бразилия экономикасы қолдау тапты.

Алайда ең қызықты сұрақ мынада: портфельде AirAstana бола тұра, неліктен тағы бір компания құру керек болды? Біріншіден, ол дәл сол маршруттар бойынша бәсекелеседі, екіншіден, AirAstana-дан өзгеше әуе кемелерін пайдаланады, бұл ана компания тұрғысынан қарағанда қызмет көрсетуге, жөндеуге және оқытуға кететін шығындарды едәуір арттырады.

«Самұрық-Қазына» — коммерциялық ұйым, оның басты міндеті — қордың құнын барынша арттыру. Іс жүзінде мұндай шешімдерді құнды барынша азайту және «Самұрықтың» акционеріне тікелей зиян келтіру деп бағалауға болады.

Егер бұл әлеуметтік жоба болса, онда ең болмағанда шығындарды қысқарту және бар брендтің беделін пайдалану үшін оны AirAstana қолшатыры астында жасауға болар еді. Шығынды бағыттардағы залалдарды өтеу әлдеқайда арзанға түсер еді.

Оның үстіне, арзан авиалиниялар — қазірдің өзінде орасан зор қиындықтарға тап болып отырған ҚТЖ үшін де бәсекелес.

Қазақстан аумағында лоу-костерлер құру — жақсы іс, бірақ Бек Эйр, СКАТ және AirAstana бар, ал теңге құнсызданып, халықтың нақты табысы төмендеп жатқан жағдайда бәсекелестікті арттыру үшін мемлекеттік компания құруды тиімді бизнес-шешімге жатқызуға болмайды.

Өңірлік ұшуларды дамытқысы келсе, ол үшін мемлекеттік компанияларды емес, мыналарды дамыту керек:

1. Шығынды рейстерді субсидиялау

2. Авиакеросинге кететін шығындарды азайту

3. Әуежайлық алымдар шығындарын қысқарту

4. Өңірлік әуежайлардың шетелдік компаниялар үшін тартымдылығын арттыру.

Бірақ басқа сұрақ бар: бұл, жұмсартып айтқанда, онша тиімді шешім болмағаны анық болып, компанияны жабу мәселесі туындағанда не істейміз?

Осы мұраның бәрін AirAstana өзіне алады деп ойламаймын (тек мәжбүрлемесе), авиациялық бизнес тұрғысынан мен мұның ешқандай қисынын көрмеймін.

Әрине, Qazaq Air-дің данышпандық даму жоспарын көріп, шығынды нөлге теңестіру үшін олар табысты кемінде 10–15 есе не есебінен арттырмақ екенін түсінгім келеді.