Дедолларизация шығындары және теңгеге деген сенімсіздік

Қазақстанның борыш нарығында қазір қызық жағдай қалыптасты.

АҚШ долларымен қарыз алудың ішкі құны сырттан қарыз алудың құнынан төмен. Қазір Батыс нарықтарына барып, қазақстандық компаниялар үшін қарызға ақша сұрасақ, компаниялардың көпшілігі үшін мұндай қарыз Қазақстанның ішінен қарыз алудан әлдеқайда қымбатқа түседі.

Бұл — Қазақстандағы дедолларизация саясатының нәтижесі. АҚШ долларымен кредит беруге қойылған шектеулер мен жеке тұлғалар үшін АҚШ долларындағы мөлшерлемелерге қойылған шектеулер банктердің АҚШ долларын тартқанның өзінде оларды кредиттер арқылы пайдалана алмайтын жағдайына алып келеді.

Теңге мен доллар бойынша мөлшерлемелер арасындағы айырмашылық тарыған сайын дедолларизация қарқыны баяулайды, ал теңгедегі мөлшерлеме төмен болған сайын долларды теңгеге айырбастайтын адамдар аз болады.

Қазіргі саясат болашақта елден валютаның кетуіне әкелуі мүмкін, өйткені тәуекелді ескергендегі табыстылық шетелде жоғары болады, ал кейбір елдерде қазірдің өзінде жоғары.

Капитал шоты бойынша қаражаттың кетуі теңге бағамына қысым түсіреді, сондықтан ұзақ мерзімді перспективада жағдай нашарлауы мүмкін.

Басты мәселе — халықтың теңге бағамына сене алмай келе жатқаны және үнемі девальвация туралы айтатыны.

Қазір теңгедегі және АҚШ долларындағы депозиттер бойынша мөлшерлемелер арасындағы айырма 10 пайызды құрайды. Бұл теңгедегі депозитор шығынға ұшырауы үшін теңге бір жылда 10 пайыздан астам, яғни қазіргі жағдайда шамамен 32 теңгеге құнсыздануы керек дегенді білдіреді. Өткен жылы долларын теңгеге айырбастаған депозиторлар сөзсіз ұтты. Айырбастамағандар енді теңге құнсызданады деп күтіп отыр, сондықтан айырбастауға онша құлық танытпайды. Теңгедегі депозиттер бойынша мөлшерлемелердің төмендеуі айырбастауға деген ынтаны одан сайын азайтады.

Депозиторлар теңгенің 10 пайыздан астам құнсызданбайтынына сенімді болса, депозиторлардың көпшілігі теңгеге көшер еді. Менің ойымша, ең жақсы нұсқа — теңге бір жылда 10 пайыздан астам құнсызданған жағдайда, депозиттерге кепілдік беру қорынан халыққа бағам айырмасының бір бөлігін өтеп беру болар еді.