Мини-МӨЗ — кешегі күннің жұрнағы

Баяғыда мен мини-МӨЗ туралы жазғанмын. Жуырда бір депутаттың мини-МӨЗ-дерді қолдауды ұсынғанын оқыдым. Мен университетте мұнай-химия мен мұнай бизнесінің негіздерінен сабақ алғанмын. Депутаттардың да осындай курстан өткені жөн болар еді, өйткені олардың кейбір ұсыныстары шындықтан, жұмсартып айтқанда, өте алшақ жатады.

Мини-МӨЗ неліктен кешегі ғасырдың жұрнағы екенін және оларды қолдаудың неге мүлде орынсыз екенін түсіндіруге тырысамын.

Мини-МӨЗ дегеніміз — мұнайды (ең жақсы жағдайда) үш фракцияға: бензин, дизель және мазут фракцияларына бөлетін қарапайым атмосфералық қондырғы. Мини-МӨЗ-ден басқа өнім алу мүмкін емес.

Бұл колонналардан шығатын бензин тікелей айдалатын бензин болады, яғни оның октан саны 70-тен төмен.

Ең жоғары құны бар тауарлық бензиннің октан саны — 92. Мини-МӨЗ-де АИ-92 бензинін алу мүмкін емес, тек экологиялық қауіпсіздігі күмән тудыратын қоспаларды пайдаланған жағдайда ғана алуға болады.

Сапасы жақсы бензин алу үшін риформинг қондырғысы болуы керек.

Экономикаға келсек, мини-МӨЗ-де тікелей айдалатын мазуттың шығымы 50 пайызды құрайды. Мазуттың өзі өндірістің қосалқы өнімі деуге болады, себебі оның бағасы өзі алынатын шикізат бағасынан төмен. Сондықтан мини-МӨЗ дизель отынын да, бензинді де алған күннің өзінде, бензин мен дизель отынын сатудан түскен табыс мазутты сатудан болатын шығынды өтей алмайды.

Сондықтан заманауи МӨЗ-дерде мазутты әрі қарай өңдеп, ашық түсті мұнай өнімдерінің қосымша фракцияларын алады. Әдетте бұл үшін каталитикалық крекингті пайдаланады.

Заманауи зауыттарда ашық түсті өнімдердің шығымы шамамен 90 пайызды құрайды. Өкінішке қарай, бізде мұндай зауыттар әлі жоқ.

«Неге мини-МӨЗ-де риформинг пен крекингті пайдалануға болмайды?» деген сұрақ туындайды. Өйткені өндірістің ең төменгі қуаты және экономикалық орындылық деген ұғым бар. Егжей-тегжейіне тоқталмаймын, бірақ жоғарыда аталған параметрлерді ескере отырып, шағын зауыттарда крекинг пен риформингті қолдануға мүмкіндік беретін технологияны әлем әлі ойлап тапқан жоқ. Өндірістің оңтайлы көлемі деген ұғым бар.

Бірақ бұл да бәрі емес. Зауытқа түсетін мұнайдың сапасы, оның ішінде экологиялық көрсеткіштері әртүрлі болатыны баршаға белгілі. Басты мәселе — күкірт. Күкіртті кетіру үшін гидротазарту қажет, ол арзан қызмет емес, оны да мини-МӨЗ-де жасау мүмкін емес.

Сондықтан депутат мини-МӨЗ-дерді шикізатпен жүктеуді күштеп өткізуге тырысқанда, бұл лоббизмге немесе тақырыпты білмеуге көбірек ұқсайды.

Біздегі мәселе — қолданыстағы МӨЗ-дерде мұнай өңдеу тереңдігін арттыру қажеттігі. Негізі, атмосфералық қондырғы үшін өңдеу қуаты бізде қазір де жеткілікті.

Шикізат тапшылығы мәселесі де бар. Әрине, барлығы «мұнайлы елде шикізат тапшылығы қалай болады?» деп таңғалады. Бірақ іс жүзінде солай, өйткені бізде бензиннің қазіргі бағасы әлемдік бағаға сәйкес келмейді, сондықтан қалыпты өндірушілерге мұнайды елдің ішінде өңдеп, сатқаннан гөрі экспорттаған тиімді.

Тағы бір түсінбейтінім: ЖЖМ бағасы бойынша бізде неге үнемі Энергетика министрлігіне талап қояды? Біздегі ЖЖМ бағасы еркін қалыптасады, министрлік оған іс жүзінде әсер ете алмайды. Бұл сұрақ көбірек «Самұрық-Қазына» АҚ-қа қатысты: олар зауыттарды қайта жаңғыртуды қашан аяқтайды? Өйткені мұнай өңдеудің қолданыстағы көлемінен, қайта жаңғыртуды дұрыс жүргізген жағдайда, елді бензинмен және дизель отынымен қиындықсыз қамтамасыз етуге, тіпті бір бөлігін экспортқа шығаруға болады.