Неліктен рубль нығайып жатқанда теңге бір орнында тұр

Негізгі сауда серіктестері валюталарының теңгеге қатысты динамикасын қарап шығуды жөн көрдім.

Ең түсінбейтінім: соңғы кезде теңге доллармен салыстырғанда өте тұрақты, ал Ресей рублі нығайып келеді. Біздің экономика Ресей экономикасымен құрылымы жағынан да, сауда қатынастары жағынан да тығыз байланысты. Ресей – негізгі сауда серіктесіміз, әрі әлемдік нарыққа шамамен біз шығаратынның бәрін сол шығарады.

Ресейде рубль бағамы азды-көпті нарықтық баға белгілеу арқылы қалыптасады. Ал 2015 жылғы тамызда қазақстандық теңге де еркін өзгермелі бағамға жіберілген сияқты еді. Сонда неліктен рубль доллармен салыстырғанда соңғы кезде тек нығайып келеді, ал теңге «батпақтағы танк сияқты» қозғалмай тұр?

Шынымды айтсам, бұл логиканы мүлде түсінбеймін, кімге пайдасы бар екенін де білмеймін. Бірақ қазір мынаны көріп отырмыз:

1. Ресей тауарлары айтарлықтай қымбаттай бастады, оның алғашқы көрсеткіші – ЖЖМ. Біз ресейлік ЖЖМ-ге тәуелді болғандықтан, оның үнемі қымбаттап бара жатқанын бәрі баяғыда байқады.
2. Теңге бағамы негізгі валюталарға қатысты тек сонда және тек сол жағдайда ғана берік әрі тұрақты болады: егер елімізде еңбек өнімділігі жалпы ел бойынша негізгі сауда серіктестеріндегідей немесе олардан жоғары қарқынмен өссе. Еңбек өнімділігі жақсы ұйымдастыру мен жоғары технологиялық жабдықтың болуы нәтижесінде өседі. Бағам төмен болып, инфляция тежелген жағдайда жоғары технологиялық жабдық қолжетімсіз болып қалады, өйткені оның ішкі нарықтағы есеппен өзін-өзі ақтауы тартымсыз болады.
3. Теңге бағамы төмен және тұтыну тауарларының импорты жоғары болғанда отандық тауарларға деген сатып алу қабілеті төмендейді, өйткені халықтың нақты табысы азаяды. Бұл отандық өндірушілерге зиянын тигізеді. Себебі халық табысының құрылымында импортқа жұмсалатын шығыстың үлесі артады.