2025 Стратегиясы: балабақшаларға және 100 млн ш. м тұрғын үйге ақша қайдан алынады

2025 Стратегиясы

2025 Стратегиясы біздегі өте көп бағдарламалық құжаттың бәрін біріктірді. Менің ойымша, бұл құжаттың міндеті — стратегияда жазылған мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған ел құжаттарының бәрін шоғырландыру, олардың арасындағы қайшылықтарды жою және өзара іс-қимылын қамтамасыз ету.

Бұл — оң тұс.

Сондай-ақ оң тұстарға құжаттың анық әлеуметтік бағытын жатқызуға болады. Яғни бәрі өмір сапасын арттыруға бағытталған. Бірақ маған мұндай құжат Әлеуметтік даму министрлігіне көбірек сай келетін сияқты. Менің ойымша, Ұлттық экономика министрлігінің міндеті — бәрібір экономикалық өсу және ырықтандыру реформалары арқылы экономика өсуіне жағдай жасау.

Екінші міндет — елдің мемлекеттік бюджетін тиімді басқару. Әлеуметтік бағдарламалар бойынша да осы шеңберде жұмыс істеу керек.

Міне, осылайша біз құжаттың басты кемшілігіне келдік: ел ішінде жоспарланған барлық іс-шараны іске асыруға ақшаны қайдан алатыны туралы нақты түсінік жоқ.

1. Мысалы, қазір елде 8 мыңға жуық мектепке дейінгі мекеме жұмыс істейді және олар 46 пайызды қамтиды (стратегияда 56 деп жазылған, ал статистикалық жинақта неге екені белгісіз 46). 2025 жылға қарай халық санының өсуін (қазір бізде табиғи өсім бар) ескергенде, тіпті 80 пайызды қамтамасыз ету үшін тағы 8 мың мектепке дейінгі мекеме салу керек болады. Әр мекеменің құны 200 млн теңге болған күннің өзінде, тағы 8 мың балабақшаға 1,6 трлн теңге қажет. Яғни жылына 160 млрд теңгеден.
2. Немесе 100 млн шаршы метр тұрғын үй туралы тармақ. Біріншіден, 100 млннан көп қажет болады, себебі біздің қарқынмен 2025 жылға қарай халық кемінде 2 млн адамға өсіп, 17 млннан 19 млнға жетеді. Демек, жан басына 25 шаршы метрден қамтамасыз ету үшін қазіргі 340 млн тұрғын үй қорынан 480 млн тұрғын үй қорына жету керек, яғни 140 млн шаршы метр өсім қажет. Былайша айтқанда, құжатта құрылысты жоспарлағанда халық санының өсімі ескерілмеген.

1 шаршы метрдің орташа бағасы — 300 мың теңге. Демек, пәтерге деген сұранысты жалпы сомасы 42 трлн теңге көлемінде ақшамен қамтамасыз ету керек болады !!!! Бұл — қазіргі бағамен, немесе жыл сайын ЖІӨ-нің 10 пайызын тұрғын үйге жұмсау керек.

Бізде мұндай көлемдегі тұрғын үйді «сіңіре» алатын сұраныс жоқ. Мемлекетте мұндай ақша болмайды, ал жеке бизнестің мұндай сұранысты қамтамасыз етуі үшін кемінде екі нәрсе қажет:

• Ипотека беруге мүмкіндік беретін ұзақ мерзімді ақшаның болуы.
• Осындай несиеге қызмет көрсете алатын жалақының болуы. Қазір елдегі орташа жалақы 130 мың теңге шамасында. 25 шаршы метр — отбасына 100 шаршы метр деген сөз. Бұл пәтердің құны шамамен 30 млн теңге. Демек, ипотеканы тіпті 20 жылға алған күннің өзінде, жылына кемінде 1,5 млн теңгеден, яғни айына 125 мың теңгеден өтеу керек, және бұл — пайыздарсыз. Пайыздарымен есептегенде 200 мың теңгеден асады.

Сондықтан жеке сектор мұндай көлемді еш жағдайда игере алмайды.

Мемлекеттің мұнша тұрғын үй салуға ақшасы жетпейді, оның үстіне оны беретін адам да табылмайды. Сондықтан бұл тармақты қалай іске асырмақ — үлкен жұмбақ.

Оның үстіне, макроэкономика тұрғысынан алғанда, бұл жалпы экономиканы ынталандырмайды, өйткені тұтыну өнімдерін жасауға бағытталған мемлекеттік шығыстар қосылған құнды ынталандырмайтыны, оны өндірістік активтер ғана ынталандыратыны баршаға мәлім.

Мұндай жағдайда ең дұрысы — өндірістік инфрақұрылым салу. Ол да құрылыс саласын ынталандырады, бірақ қайтарымын өндірістік сектор арқылы береді.

Басқаша айтқанда, үлкен пәтерлерге ие болу үшін алдымен оларға ақша тауып алу керек, содан кейін ғана салу керек, ал бұл — таяудағы 10 жылдықтың міндеті емес.

Бұл — мемлекеттік бюджетке айтарлықтай әсер ететін және неғұрлым егжей-тегжейлі есеп-қисап пен негіздеуді талап ететін тек екі ғана мысал.

Осыған назар аударады деп үміттенемін.

Келесі жазбамда Стратегиядағы өзге де қызықты есептер туралы жазамын.