ИИДМБ мақсаттарына қол жеткізу мүмкін емес: 2017 жылға болжам

Біздің Индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасының (ИИДМБ) нысаналы көрсеткіштерін өзектендіруге тура келетіні сезіліп тұр.

ИИДМБ-ның басты көрсеткіштерінің бірі — өңдеу өнеркәсібіндегі өнеркәсіптік өндіріс көлемінің 2019 жылға қарай базалық 2012 жылмен салыстырғанда 43 пайызға өсуі.

Сонымен, 2015 жылы өңдеу өнеркәсібінің өсімі 0,2 пайыз болды. 2016 жылы 0,4 пайызды құрайды.

2013 жылы — 1,9 пайыз. 2014 жылы 1,1 пайыз болды.

Жиынтығында, 2016 жылдың соңындағы өсім 2012 жылмен салыстырғанда 3,6 пайызды құрайды. Яғни 3 жылда өңдеу өнеркәсібінің өсімі 39,4 пайыз болуы тиіс.

Осындай көрсеткішке жету үшін өнеркәсіп өсімі жылына кемінде 10,5 пайыз болуы керек.

Айтпақшы, 25 жылдық тарихымызда мұндай көрсеткішке тек үш рет қол жеткіздік — 2000 және 2001 жылдары, содан кейін тек 2010 жылы. Бірақ ол кезде өсім өсу басталғанға дейінгі терең құлдыраудан кейін келді, әрі базасы төмен болатын.

Мұнай бағасы өсім көрсетпей тұр, келесі жылы да айтарлықтай өсімді көрмейміз. Яғни келесі жыл биылғыдан да қиын болады, өйткені ақша массасын шектеу, инфляциямен жоғары мөлшерлемелер арқылы күрес, әрең тыныстап тұрған проблемалық банк секторы, экономиканы қолдауға бағытталған мемлекеттік қаражаттың тиімсіз жұмсалуы мыналарға әкеледі:

1. Инфляция, біз қалаймыз ба, қаламаймыз ба, өседі, бірақ енді сұраныстың өсуінен емес, ұсыныстың қысқаруынан және теңгенің өзге валюталарға қатысты бағамының төмендігінен өседі. Инфляцияны тежеу барған сайын қиындай түседі, ал статистикалық есептіліктің шындықтан ауытқуын теңестіру үшін сандарды біртіндеп қоса бастайды.
2. Банк секторы келесі жылы орасан зор қысымға ұшырайды. Шағын банктердің кетуін көре бастаймыз, ірі банктер капиталдандырылады немесе біріктіріледі. Ұлттық Банк, ықтимал, араласып, тіпті өтімділік беруге мәжбүр болады. Қазір баланс ұсталып тұр, бірақ шын мәнінде банк бизнесі деген жоқ, өйткені кредиттеу төмендеп, проблемалық кредиттер өсіп барады, бұл өтімділік пен капиталдандыруға қатысты сұрақтар тудырады.
3. Өнеркәсіптік өндіріс көлемінің өсімі тек Қашаған мен құрылысқа салынатын жаңа мемлекеттік инъекция есебінен қамтамасыз етіледі, ал Қашағанды игеру шығыстарының қысқаруы жұмыспен қамтуға және табысқа әсер етеді. Бұл ӨБК екенін ескерсек, Қашаған жұмыс істей бастаған алғашқы жылдары экономикаға нақты нәтиже бермейді.
4. Егер мұнай бағасы өспесе, бағамға қысым жалғаса береді, материалдар бағасының өсуі, жалақының өсуі және инфляцияны тежеу алдыңғы девальвациядан алынған барлық бәсекелестік артықшылықтың күшін жоюға әкеледі, сонда жаңа девальвация қажет болады, бірақ мұнда тежеу керек инфляция мәселесі туындайды. Сондықтан бұл экономикалық өсімді шектейтін тағы бір фактор және Үкімет үшін үлкен дилемма болады.

Жағдай шамамен осындай: өнеркәсіптік өндіріс көлемінің 10 пайыздық өсімі көрінбейді, ал бұл ИИДМБ-ның нысаналы көрсеткіштеріне қол жеткізу мүмкін емес екенін және оларды қайта қарау қажет екенін қазірдің өзінде айтуға болатынын білдіреді.

Тек бір сұрақ бар: бәлкім, көрсеткіштерді емес, бүкіл экономикалық саясатты қайта қарау керек шығар?