ҚМГ-нің битум зауыты мен мұнайхимиясы: жаңғырту орнына шығын

Жуырда фейсбук маған Битум зауыты туралы жарияламамды еске салды. Сол кезде-ақ бұл өте күмәнді инвестиция екенін жазғанмын. Әрине, ҚМГ-нің барлық компанияларының аясында бұл – ұсақ-түйек, бірақ ҚМГ мен «Самұрық-Қазына» компаниялар тобының бүкіл бейнесі дәл осындай жобалардан құралады.

Сонымен, 2015 жылы битум өндірісі 2014 жылмен салыстырғанда екі есеге жуық – 610 мың тоннадан 369 мың тоннаға дейін төмендеді. Оның тек 69 мың тоннасы ғана битум, ал қалғаны – қоспалар, яғни ауыр фракциясы жоқ сол мұнайдың өзі.

Басты себеп – шикізаттың жеткіліксіз жеткізілуі, бірақ жобада акционер мен шикізат жеткізушісі – бір тұлға. Мұнай бағасы төмен болған кезде де мұнайды экспорттау оны қайта өңдеуден әлдеқайда тиімді сияқты.

Компанияның тікелей есептілігі жоқ, бәрін тек ҚМГ есептерінен ғана білуге болады.

ҚМГ балансында актив нөлге дейін құнсыздандырылған. Бұл жобаға салынған инвестицияның бәрі толықтай шығын ретінде танылды деген сөз.

2015 жылы салық салынғанға дейінгі жалпы шығын 34,3 млрд теңгені құрады. Рас, оның басым бөлігі – 31,2 млрд теңге мөлшеріндегі бағамдық шығын. Яғни операциялық қызметтен түскен тікелей шығын 3,2 млрд теңге болды, ал жыл бойынша жалпы түсім небәрі 4,8 млрд теңге еді.

Дегенмен өнімін толықтай ішкі нарыққа өткізетін объектіге не үшін валюталық кредит алу керек?

Компанияның таза активтері – минус 12 млрд теңге, ал компанияның жалпы міндеттемелері – 75 млрд теңге, оның іс жүзінде барлығы ағымдағы міндеттемелер. Бұл Компанияның техникалық тұрғыдан төлеуге қабілетсіз екенін білдіреді.

Бірақ зауыт жаңа, онда адамдар жұмыс істейді, сондықтан бұл зауытты соңына дейін ұстап, қайта жандандыруға тырысады деп ойлаймын.

ҚМГ-дегі біздің тиімділігіміз осындай.

Мәлімет үшін айтайын, ҚМГ ӨМ-ді бірлесіп құрайтын үш зауытымыз 2015 жылы 200 млрд теңге шығынға батты, ал жалпы жинақталған шығын шамамен 620 млрд теңгені құрайды. Компанияның таза активтері қазір небәрі 245 млрд теңге. Сондықтан ҚМГ ӨМ-ді жекешелендіруге шығарсақ, көп ақша таппайсың, сол себепті үш зауытымызды жекешелендіруді әлі өте-өте ұзақ күтеміз.

Тағы бір қызық дерек: қайта өңдеуге ақша салып, жаңа қуаттар іске қосып, 4-ші МӨЗ туралы, жаңғырту туралы айтып жатырмыз, ал қайта өңдеу көлемі бірнеше жылдан бері құлдырап келеді. Мәселен, 2015 жылы қайта өңдеу 2014 жылмен салыстырғанда 700 мың тоннаға төмендеді, ал ҚМГ ӨМ есебі бойынша 2016 жылға жоспар небәрі 12,8 млн тонна, бұл 2015 жылдан 1,4 млн тоннаға аз.

Мұның себебі зауыттарда емес, менің ойымша, шикізаттың жоқтығында.

2015 жылы қайта өңдеу тереңдігі 2014 жылдан төмен болды, ал қайта өңдеу тереңдігін арттыру бойынша жаңа қуаттарды енгізіп жатқандай едік.

Атырау МӨЗ-інде ароматты көмірсутектер өндіретін кешен салынды. Инвестицияның жалпы көлемі 1,2 млрд АҚШ долларынан асады. Жоспар бойынша бензол мен параксилол шығаруы тиіс. Бензол қуаты – 133 мың тонна, параксилол қуаты – 496 мың тонна. 2015 жылы небәрі 1,1 мың тонна бензол өндірілді, болғаны сол. Орынды сұрақ туындайды: ақша жұмсалды, ал неге кешен тұр да, ештеңе шығармайды? Дегенмен кез келген салмақты ойлайтын адамға түсінікті: бензол мен параксилолды ешкім сатып алмайды, бұл – жартылай фабрикат, оны әрі қарай өңдеу керек. Сондықтан қуаттар енді де бос тұра береді, пайыз тамшылай береді, жабдық тот басады, ал біз Ресейден евро-5 сыныпты бензин мен дизель отынын импорттаймыз және тағы 10 жыл импорттай береміз, содан кейін бәріміз бірдей электромобильге отырамыз да, ештеңені жаңғырту қажет болмай қалады)

Мінеки, жағдайымыз осындай, осылай өмір сүріп жатырмыз: битум өндірудің озық технологиялары және дизель мен бензині жоқ мұнайхимия деген ұрандармен.