Кіру туризмі: дамуға қажетті алты шарт

Қазақстандағы туризм

Туризмі дамыған кез келген елге сапар шеккен сайын, біздің туризмге өкініш білдіресің.

Қызық, теңге грузин лариіне қатысты 1 лари үшін 80 теңгеден 146 теңгеге дейін құнсызданды. Яғни лари «әлемдік қаржы дағдарысына» іс жүзінде әсер етпеді және Батыс елдері қастандығының құрбаны болмады. Сонымен қатар Грузияға келетін туристер ағыны барған сайын артып келеді. Грузияның теңізі бар екені рас, бірақ негізінен теңізге емес, Тбилиси мен тау аймақтарына барады, ал мұның бәрі бізде де бар.

Шетелдік туристің көзқарасы бойынша, Қазақстан қазір шамамен Камбоджа немесе Лаос деңгейінде: мұндай ел бар екенін, мұнда арзан және тіпті әдемі болуы мүмкін екенін біледі, бірақ ішкі түйсігі «Грузияға барғаным жөн, ең болмағанда Қырғызстанға» деп тұрады.

Мемлекет экономикасы тұрғысынан алғанда, жұмыс күші арзан, әдемі жерлер мен табиғат бар, азды-көпті жұмыс істейтін инфрақұрылым бар болса, кіру туризмін дамытудың өзі сұранып тұр. Оған автомобильдерді «бұрағышпен» құрастыру өндірісін салу сияқты үлкен шығындар да қажет емес.

Туризм — өндірісті жүз пайыз дерлік жергіліктендіру және номиналды түрде экспортталатын жалғыз қызмет. Валюта арзан болған жағдайда және мемлекет дұрыс көмектессе, ел экономикасына ең табысты қайтарым осы саладан келеді. Салынған әрбір теңге автомобиль қосалқы бөлшектері мен жабдықтарды импорттауға емес, ЖІӨ-нің өсуіне жұмсалады және көрші елдерді ынталандырмайды.

Туризмді дамыту үшін мемлекеттен не талап етіледі:

1. Қауіпсіздік
2. Инфрақұрылым
3. Жұмыс істеуге кедергі жасамау
4. Ивенттерді қамтамасыз ету
5. Визалық қолдау және көші-қон заңнамасы

6. Әдемі жерлерге қолжетімділікті қамтамасыз ету

7. Қауіпсіздік — Қазақстан үшін ең күрделі құрамдас бөлік. Бұл туралы көп жазуға болады, бірақ полицияны түбегейлі реформалау қажет, бұл баяғыда пісіп-жетілді және мұны бәрі түсінеді. Әрине, ұйымдастырушылық қана емес, қаржылық жұмыстар да қажет, өйткені полицияны лайықты жарақтандыру, жақсы еңбекақы төлеу және жақсы дене даярлығы, сондай-ақ кемінде ірі қалаларда тілдерді білу, этикет және сол сияқтылар керек. Полицей — одан қорқу керек адам емес, кез келген сәтте көмектесетін адам болуы тиіс. Бізде, өкінішке қарай, керісінше.

8. Инфрақұрылым бойынша, негізінен, көп нәрсе жасалып жатыр, бірақ ұсақ-түйегіне дейін ойластыру керек, мұнда мәселе тек жолдарда емес, басқа да аспектілерде. Қазақстан — жолдары жақсы үлкен ел, бірақ бізде тіпті қалыпты автокөлік жалдау қызметі жоқ. Сақтандыруды реформалау, ең бастысы — сапалы GPS қамтамасыз ету және өңірлерде бұзушыларды бұтаның түбінен аулау тәжірибесінен қандай да бір жолмен арылу қажет. Мен тіпті бір немісті ұстап алып, оған түсіндіре бастағанда не болатынын көз алдыма елестеттім. Мұның бәрі бірінші тармаққа да қатысты.
9. Жұмыс істеуге кедергі жасамау. Бүкіл туризм дерлік ШОБ-қа сүйенеді, мұнда ШОБ-ты қысымға алмай, оған қанатын жайып дамуға мүмкіндік беру, қалыпты салық жүйесін қамтамасыз ету, тексерулерді және олардың санын ретке келтіру қажет.
10. Ивенттер — бұл тек ЭКСПО мен Универсиада емес, дегенмен оларды да осыған жатқызуға әбден болады, бұл тұрақты негізде өтетін қандай да бір мәдени және спорттық іс-шаралар болуы тиіс. Мысалы, спорттың кейбір түрлері бойынша әлем кубоктары немесе жыл сайынғы көрмелер. Адамдар соның үшін келетіндей өзіміздің ерекшеліктеріміз қажет.
11. Визалық қолдау — елшіліктерде де туысшылдық пен сыбайлас жемқорлық бар екенін ескерсек, ең оңайы — визасыз кіруге рұқсат етілген елдер тізімін жай ғана кеңейту. Негізі, бәрі соған қарай бара жатыр және көптеген ел Қазақстанға визасыз кіріп жатыр. Бірақ менің ойымша, жақсы аудитория керек болса, тек дамыған елдерге ғана емес, сапар бюджетіне де қарайтын Оңтүстік-Шығыс Азиядағы дамушы елдерге де назар аудару керек. Визаларды беруді жеңілдету, электрондық форматқа көшіру және адами факторды барынша жою қажет. Көптеген шетелдіктермен кездесуге тура келеді, визалық режимге тап болғандардың бәрі біздің визалық саясатымызға таңданады, әсіресе қытайлықтар шағымданады.

Бес күн ішінде көші-қон тіркеуінен өту деген осы атавизмді де алып тастаңыздар — бұл жай ғана сыбайлас жемқорлық, одан басқа ештеңе емес.

Біріншіден, шағын «сыйақы» үшін сізді кез келген мекенжай бойынша уақытша тіркеп қоюы мүмкін, және бұл — бәле.

Екіншіден, Қазақстанға пәтерде отыру үшін емес, табиғатты тамашалау үшін келеді, мысалы, Алматыда тіркелуге тиіссің деп шетелдікке қалай түсіндіруге болады, ал ол Күлсай көлдеріне бара жатыр. Нағыз ақылға сыйымсыз нәрсе.

Үшіншіден, тіркеуді өткізіп алсаң, шекарада бейшара шетелдікті шығармай, үш тәулікке түрмеге отырғызады. Менде осындай жағдай болды: бір шетелдік тіркелмеген, қарапайым турист, шекарада оны ұстап, түрмеге алып кетті. Ол, біріншіден, тіркелу керегін білмейді, екіншіден, неге бірден түрмеге апарғанын мен түсінбей-ақ қойдым. Кейін түсіндім: отырмау үшін бір баға, жайлы жағдайда отыру үшін екінші баға бар екен. Маған оның Еуропадағы досы телефон шалып, көмектесуді өтінді. Менің қолымнан келгені — оған үш тәулікке жеке камера қамтамасыз ету болды. Осыдан кейін мұндай шетелдік бізге келгісі келеді деп ойламаймын, оның жақын айналасы да бізге келеді деп ойламаймын.

Ең бастысы, мұның бәрі өз қолымызда және жай ғана ұйымдастыруды және ерік-жігерлі шешімді талап етеді.

Қызық, индустрияландыру бойынша түрлі бағдарламалар, ИИДМБ, 2030, 2050 сияқты түрлі стратегиялар бар. Ауыл шаруашылығы бойынша бағдарламалар және тіпті еңбек өнімділігі мен энергия тиімділігі бойынша бағдарламалар бар. Бірақ елде туризмді дамыту бойынша бағдарламаны, оның жүйелі, жан-жақты пысықталған және іске асырылатын құжат болғанын мен бірде-бір рет көрмедім.