Көлік салығы әділетсіз: оны отынға салынатын акцизге қосу керек

Көлік салығы

Салықтар мен салық салу туралы жарияланымдарымды жалғастырамын.

Салық салу жүйесінде «әділеттілік принципі» деп аталатын негізгі қағида бар. Басқаша айтқанда, әрбір салық төлеуші бірдей мөлшерде салық төлеуі тиіс.

Бұл принцип көп талас тудырады, өйткені әділеттілік салық базасымен, салық мөлшерлемесімен және салықтың өз мәнімен айқындалады.

Осы тұрғыдан алғанда, әділеттілік жағынан бірнеше салыстыру бар.

1. Салықтардың өзін салыстыру. Теория жүзінде табысқа салынатын салықтар тұтынуға салынатын салықтарға қарағанда әділірек болып саналады. Мысалы, ЖТС ҚҚС-қа қарағанда әділірек салық. Себебі адамдар орта есеппен бірдей тұтынады, ал табыстары әртүрлі. Нақтырақ мысал: зейнеткер өз табысын түгелдей азық-түлікке жұмсайды және одан 12 пайыз төлейді. Салық жүктемесі — 12 пайыз. Ал компания директоры азық-түлікке әжей жұмсағандай ғана жұмсайды, бірақ бұл оның табысының 5 пайызын ғана құрайды, сондықтан салық жүктемесі 0,6% болады. Сондықтан да батыс елдерінде жанама салықтар емес, табыс салығы басым. Дамушы елдерде, керісінше, жанама салықтар басым, өйткені оларды әкімшілендіру оңайырақ.

2. Прогрессивті немесе қарапайым салық салу жүйесі. Көптеген елдерде прогрессивті салық салу жүйесі қолданылады. Прогрессивті жүйе мен қарапайым жүйенің қайсысы әділірек екені — салық салудың өте даулы мәселесі. Бірақ бұл туралы бөлек жазба жазу керек, сондықтан оны кейінірек жазамын.

3. Салық салынатын базаның айырмашылығы. Салық базасына қарай салық мөлшерлемесі де өзгереді. Классикалық мысалы — Көлік салығы. Дәл осыған толығырақ тоқталғым келеді.

Біздегі көлік салығы бойынша салық салу жүйесін орынсыз және әділетсіз деп санаймын. Ол көлік құралдарына салынатын салықтан гөрі сән-салтанатқа салынатын салыққа көбірек ұқсайды.

Көлік салығының теориясына тереңдеп кіргім келмейді, бірақ осы салықтың негізгі мотивтерін түсіну керек.

Жалпы, барлық салықтар мақсатты немесе жалпы болады. Мақсатты салықтар — белгілі бір мақсаттарға бағытталатын салықтар. Мысалы, әлеуметтік салық. Мәселен, оны әкімшіліктің немесе әкімдіктің жалақысын төлеуге бағыттауға болмайды. Мұндай салықтар бюджеттің жеке баптарын құрайды және тек осы салықтарға байланған болады. Жалпы салықтар бюджеттің барлық баптары арасында бөлінеді.

Сонымен, көлік салығы әрқашан мақсатты салықтарға жатады деп есептелген және оның есебінен жолдарды жөндеу мен салу қорлары қалыптастырылған. Қазір бұл қалай жүзеге асатынын білмеймін.

Қазір біздің көлік салығымыз, ең алдымен, ЕАЭО елдерінде автокөлік өндіруді қолдауға, одан кейін қоршаған ортаны қорғауға, содан кейін ғана жолдарды жөндеуді қолдауға көбірек қызмет ететін шығар.

Менің ойымша, көлік салығы жолдар мен қоршаған ортаны қорғау мәселелерін шешуі және мақсатты сипатта болуы тиіс, ал ЕАЭО автокөлік өнеркәсібін қолдау салығы болмауы керек.

Мақсатқа байланысты қандай салық базасы әділ екенін түсіну қажет. Қозғалтқыш көлемі ме, ЖЖМ тұтыну ма, әлде басқа бір нәрсе ме?

Мен ұсынған мақсаттардан шықсақ, салықтың ең оңтайлы өлшемі ЖЖМ тұтыну болуы тиіс екені қисынды. Қанша көп тұтынсаң, соншама көп жүресің және ауаны соншама көп улайсың.

Бұл база сонымен бірге ең оңтайлысы болып табылады. Егер көлігім гаражда тұрса, мен неге салық төлеуім керек? Немесе көлемі 5 литрлік неміс көлігі көлемі 2 литрлік ресейлік көлікке қарағанда бензинді екі есе аз тұтынса, онда мен неге 20 есе көп салық төлеуім керек?

Сондықтан көлік салығының ең оңтайлы нұсқасы — оны ЖЖМ акцизіне қосу, бұл мұндай салықты ең әділ етеді.