Үкіметтің тығырыққа тірелуі: 6–7% өсім мен 3–4% инфляция арасында

Үкіметтің қазіргі жағдайына байыпты көзқараспен қарасақ, оның жағдайына ешкім қызықпайды. Үкімет қазір тығырыққа тіреліп тұр. Биылғы жылы ЖІӨ-нің 6-7% өсімін қамтамасыз ету және инфляцияны 3-4% деңгейінде ұстап тұру қажет.

Экономиканың негізі – мұнай өндіру екенін бәрі түсінеді. 2014 жылға үміт Қашағанға артылған. Апаттың себебі тек ақпанда жарияланады. Қалпына келтіру процесі қанша уақытқа созылатыны белгісіз. Бұл жер қойнауын пайдаланушы болғандықтан, себептері анықталғаннан кейін ғана тендер өткізу және мердігерді таңдау үшін кемінде 2-3 ай қажет болады. Демек, қалпына келтіру жұмыстары жазға таман ғана басталуы мүмкін. Жұмыстардың өзі барлық рәсімдер мен қауіпсіздік стандарттарын ескере отырып, бүкіл жаз бойы жүргізіледі. Яғни өндіріс күзден бұрын басталмайды. Бұл Қашағанның есебінен өндіріс өседі деп есептеуге болмайтынын білдіреді. Осылайша, мұнай өндіру экономикаға өсім бермейді. Оның үстіне, Иран блокададан шығып жатыр, егер Иранға жол ашылса, мұнай бағасы төмендейді, ал бұл ақшалай мәнде мұнай бойынша тіпті құлдырау болады деген сөз.

Өнеркәсіп. 2014 жыл – индустрияландырудың бірінші бесжылдығының (ҮИИДМБ) аяқталатын жылы. Негізі, битум зауыты жұмыс істей бастауы, Атырау МӨЗ-ін реконструкциялау аяқталуы, Мұнай-химия зауыты іске қосылуы тиіс. Меніңше, мұның ішінен тек битум зауыты ғана жұмыс істейді, оның өзінде Қаражамбас мұнайынан өңделген 1 млн тоннаның 600 мың тоннасы газойль және әртүрлі қоспалар түрінде мұнайға қарағанда төмен салық жүктемесімен экспортқа кететіндіктен ғана (бірақ мұнда экспорттық темір жол тарифі бәрін жеп қояды). Қалғанының бәрі үлгермейді.

Өсімді өнеркәсіп пен ШОБ-ты дамыту есебінен қамтамасыз етуге болар еді, бірақ мұнда инфляция мәселесі туындайды. Инфляциямен не істеу керек? Біздің өндірістеріміздің бәсекеге қабілеттілігі тек еңбек өнімділігінің өсуі арқылы мүмкін екенін, олай болмаса, валютаны құнсыздандыру арқылы ғана мүмкін екенін нақты түсіну қажет, өйткені бәсекелестеріміз ұйықтап жатқан жоқ.

Валюталарын құнсыздандыру жолын таңдаған Ресей, Қытай және Қырғызстанмен көршілес болғандықтан, олардың тауарлары біздікінен арзандап барады. Бұл біздің тауар өндірушілерге қысым түсіреді, олар не шығынмен жұмыс істеуге, не нарықтан мүлде кетуге мәжбүр, өсім туралы айтудың өзі артық.

Бүгін 1 рубль 4,4 теңгеге тең. Жарты жылдай бұрын ғана ол 4,8 болған, яғни ресейлік тауар біздің тауарларға қарағанда 10%-ға арзандады. Өндірістердің орташа рентабельділігі 20% шамасында немесе одан төмен, бұл пайдалылықтың екі есе қысқаруын білдіреді.

Екінші жағынан, теңгенің құнсыздануы инфляцияны туғызады, себебі Қазақстан импортқа қатты тәуелді. Оның үстіне, Қазақстанда көптеген нәрсе валюталық құнмен өлшенеді: жалақы, үйлер, пәтерлер, көліктер, қымбат заттар және т.б. Сондықтан осының бәрі құнсыздану шамасына қымбаттайды.

Тауар Қазақстанда өндірілген күннің өзінде, бұл тауардағы импорттың үлесі жоғары.

Өсімге деген барлық үміт тек мемлекет есебінен жүргізілетін құрылысқа (ЭКСПО және т.б.) және экономикасы түсініксіз ауқымды өндірістік объектілерді салуға бағытталған мемлекеттік инвестицияларға ғана қалады.

Қазіргі кезде қабылданатын кез келген іс-шара тек 2015 жылы және одан кейін ғана нәтиже береді, шикізат бағасы көтерілсе екен деп үміттенуден басқа амал қалмады.