Инфляция және теңге бағамы туралы тағы да
Орыс тілінен жасанды интеллект көмегімен аударылған. Түпнұсқа: орыс тіліндегі нұсқа
2023 жылғы сәуірдегі инфляция баяулап келеді, алайда тәуекелдер (ағымдағы шоттың тапшылығы, импорттың өсуі, тарифтер) жылдың екінші жартысында теңгенің құнсыздануына әкелуі мүмкін.
2023 жылғы сәуірдегі инфляция бойынша деректер жарияланды. Бұрын жазғанымдай, 2022 жылғы инфляцияға басты үлесті наурыз бен сәуір айлары қосқан. Ағымдағы статистикада бұл айлар енді жоқ, яғни инфляция айтарлықтай баяулады. Дегенмен қазір ең маңызды көрсеткіш – айлық инфляция, ол 0,9% құрап отыр, бұл жылдық есеппен шамамен 11% run rate дегенді білдіреді. Меніңше, бұл жаман көрсеткіш емес. Елдегі инфляцияның төмендеуіне қандай факторлар әсер етіп отыр? Менің ойымша, біріншіден, жалпы әлемдік инфляцияның төмендеуі. Екіншіден, жоғары базалық мөлшерлеме тұтынудың айтарлықтай қысқаруына ықпал етті. Үшіншіден, теңгенің бағамын нығайту саясаты импорт құнының төмендеуіне, демек, елдегі инфляцияның төмендеуіне әсер етті. Менің ойымша, Ұлттық қордың валютасын ашық нарықта сату арқылы теңге бағамын ұстап тұру шаралары – инфляцияның төмендеуінің маңыздылығын ескере отырып, Ұлттық Банк пен Үкіметтің инфляцияны тежеу құралдарының бірі. Оның үстіне, Ұлттық Банк Ұлттық қордың валютасын ашық нарықта әрдайым сата бермеген, ал қазір мұны үнемі жасап отыр, бұл туралы да жазғанмын.
Соған қарамастан, Ұлттық Банк пен Үкімет айтып жүрген көрсеткіштер жағдайында ағымдағы ахуалдан туындауы мүмкін тәуекелдерге міндетті түрде назар аудару қажет.
Төлем балансының ағымдағы шоты қайтадан теріс аймақта тұр, яғни елден шығатын валюта экспорттан және инвестициялардан түсетін валютадан жалпы алғанда көп. Бұл фактор Ұлттық қор валютасын бюджетке трансферттерге сату аяқталғаннан кейін орта мерзімді перспективада теңге бағамына қысым жасайды.
Экспорттың қысқаруы аясында импорт едәуір өсті, бұл мемлекеттік шығыстардың жоғары болуымен және теңгенің күшті болуымен түсіндіріледі. Әдетте жылдың екінші жартысында импорт тағы да ұлғаяды, демек, бұл да теңге бағамына қысым жасайды, бұл жылдың екінші жартысында валютаның құнсыздану тәуекелінің жоғары болуына әкелуі мүмкін.
Бюджетте бағам доллар үшін 470 теңге мөлшерінде көзделген, яғни бұрынның өзінде тапшылығы орасан зор бюджетіміз салықтарды теңгемен есептегенде толық алмай отыр, ал инфляцияның қажетті мәнге жетуімен бұл да теңге бағамына қысым жасайды.
Табиғи монополиялар қызметтеріне тарифтердің жоспарланған көтерілуі инфляцияда күзде көрініс тауып, жылдық инфляцияға үлесін қосады.
Инфляцияның белгіленген дәліздерге дейін төмендеуі Ұлттық Банкті базалық мөлшерлемені төмендетуге ынталандырады, яғни теңгелік құралдардың кірістілігі түседі де, долларландыру артады, бұл теңге бағамына қысымға әкеледі.
Мемлекеттік шығыстар әлі шарықтау шегіне жеткен жоқ, демек, сауда балансына қысым өседі, өйткені мемлекеттік шығыстардың өте үлкен көлемі импортқа кетеді, бұл туралы Ұлттық Банк те жазған.
Осының бәрі жылдың екінші жартысында валютаның айтарлықтай күрт құнсыздануына әкелуі мүмкін, ол кейін ұлттық валютаға деген сенімге де кері әсер етеді. Сенімнің болмауы долларландыруды одан әрі күшейтіп, теңге бағамына қысымды арттыра түседі. Менің ойымша, осы факторларды ескеру және теңгенің шектен тыс нығаюына жағдай жасамау қажет. Халық айтқандай, қаншалықты биікке көтерілсең, құлағанда соншалықты ауыр тиеді. Бірақ бұлар – тек ықтимал тәуекелдер, және мен Ұлттық Банк осы факторлардың бәрін ескереді деп ойлаймын.