Резервтерді жұмсайтын уақыт келді

Менің ойымша, коронавирус әлемде болып жатқан барлық оқиғаға осыншалық әсер етеді деп ешқайсымыз күтпеген болар. Бұл оқиғаның ең қорқынышты жағы – белгісіздік. Мұның қашан аяқталатынын білмейміз. Мүмкін, бір айдан кейін, мүмкін, екі айдан кейін, ал мүмкін, бір жылдан кейін. Әзірге көпшілігіміз жағдайдың күрделілігін толық сезінбейміз, көбіне «қазір және осы жерде» деп ойлаймыз, көп дегенде бір-екі апта алға ғана қараймыз. Қытайдың тәжірибесі карантин 3-4 айға созылуы мүмкін екенін көрсетіп отыр. Бұл әлемдік экономикаға қатты әсер етеді, біздің елді де айналып өтпейді. Әзірге біз негізгі міндеттерімізді шешіп жатырмыз – қауіпсіздік пен тамақ. Екі апталық азық-түлік қорын жасадық, оқшаулану және өңдеу арқылы қорғанысты қамтамасыз етіп отырмыз, бірақ бір-екі айдан кейін не болатыны туралы ойлауға әзірге уақыт жоқ.

Жағдайды түсіну үйде отырған бір-екі аптадан кейін келе бастайды, өйткені бәрі жабық кезде әрі қарай азық-түлікті немен сатып алу және ақшаны қалай табу міндеті туындайды. Қазіргі жағдайдың басты тәуекелі де осы – қызметкерлердің табысынан айырылуы. Сондықтан жұмыс берушілерді емес, халықты қолдаудың түбегейлі шаралары қажет.

Екі ірі мегаполисте бәрі жабық тұрған (ал бұл – негізгі өткізу нарықтары) кезеңде жаңа жобаларды қаржыландыруға қаражат бөлу, менің ойымша, утопия. Бұл алыпсатарлықты, әсіресе Форекс саласында, көбірек туғызады. Белгісіздік жағдайында жаңа жобаларды бастау – ешкім өз мойнына ала қоймайтын өте жоғары тәуекел. Сонымен қатар коронавирустан және мұнай бағасынан (бұл да ішінара пандемияның салдары) зардап шеккен кәсіпорындар өткізу мәселелерін, кейбір жағдайда шикізатпен қамтамасыз ету мәселесін шеше алмайды. Оларға қазір қызметкерлерін ең төменгі жалақымен қамтамасыз етіп, шығынды барынша азайту маңыздырақ, себебі жаңа ақша берілгенімен, сұраныс пайда болмайды.

Сондықтан, менің жеке пікірімше, қазір ресурстарды коронавирустан зардап шеккен қазақстандықтарға төлемдер жасауға бағыттау қисынды болар еді. Менің ойымша, мұны жұмыспен қамту орталықтары арқылы жасау оңай: зейнетақы аударымдары болмаса, ең төменгі жалақы мөлшерінде төлеу керек. Көпбалалы отбасының табысы болмаса, әр балаға төлем төлеу керек. Бірақ бұл – жекелеген ұсыныстар, бірлесіп ойлану қажет.

Жаңа жобаларды дамыту керек болса, дәл қазір пайдалы болатын салаларда дамытқан жөн – онлайн-сауда, жеткізу және логистика, ауыл шаруашылығы.

Кәсіпорындарға қазір салық бойынша, монополиялардың қызметтері бойынша және қолданыстағы несие мөлшерлемелері бойынша жеңілдік берген маңыздырақ. Қазір резервтерді жұмсайтын уақыт, дәл қазір дәл сол уақыт, сондықтан бір нәрсе талқандалып қалмай тұрып, мұны түсіну керек. Қираған үйді қалпына келтіру әрдайым қиынырақ, өйткені оны жинастырудан бөлек, жаңасын салу керек болады. Қазір дәл қабырға мен іргетасты нығайтумен айналысу қажет.

Бизнестің іргетасы – төлем қабілетті сұраныс. Оны коронавирустан және мұнай бағасынан әлі тікелей зардап шекпеген кәсіпорындар үшін қажетті деңгейде ұстап тұру керек, ал зардап шегері анық кәсіпорындарға мүлде жойылып кетпеуі үшін толық және тікелей қолдау қажет.

Біздің мәселеміз тағы мынада: біз шешімсізбіз, өйткені біздің шешімдерімізге тексеру тым көп. Қазір шенеуніктерімізге қабылданатын шараларда бұрын-соңды болмағандай батылдық беру керек. Бастамаларды өлтірмей, керісінше, ынталандыру және сәтсіз бастамалар үшін жазаламау қажет.

Шешім қабылдау жылдамдығы дәл қазір – жеңістің басты факторы.

Президент пен үкіметтің әлемдік қатерлерге өте тез үн қатқаны, төтенше жағдай енгізіп, екі қалада карантин жариялағаны қуантады. Түрлі қолдау бағдарламаларын да өте тез қабылдап жатыр. Бірақ қазір нарықтағы адамдарды да неғұрлым дұрыс шешім табу үшін ой бөлісуге тарту маңызды болар. Өйткені кейде мәселеге басқаша көзқарас жақсырақ шешім бере алады.