Жаңа Салық кодексін принциптерді түбегейлі өзгертсек қана енгізуге болады

Бүгін Ұлттық экономика министрінің жаңа Салық кодексіндегі жаңашылдықтар жөніндегі сөзін оқып шықтым.

Ұсынылып отырған көптеген қызықты нәрсе бар. Олардың басым бөлігі біршама оң, бірақ бір нәрсені айта аламын: ұсынылған жаңалықтардың бәрі жаңа Салық кодексі деңгейіне анық жетпейді, бұл өзгерістердің бәрін Салық кодексінің қолданыстағы редакциясына түзетулер енгізу арқылы-ақ жүзеге асыруға болады.

Әрине, бұл – жеделдете жасалған талдау, толығырақ зерделеу үшін уақыт көбірек керек.

Менің ойымша, жаңа Салық кодексін салық салудың принциптерін де, жүйесін де тұжырымдамалық тұрғыдан түбегейлі өзгертсек қана енгізудің мәні бар.

Ұсынылған редакцияда барлық салық сақталады, олардың көпшілігі бойынша есептеу принциптері де өзгеріссіз қалады, жаңа салықтар енгізілмейді, ескілері оңтайландырылмайды.

Президент жуырда сөйлеген сөзінде прогрессивті салық салу жүйесіне көшу қажеттігін атап өтті, міне, мұны жаңа кодекстің пайдасына айтылатын дәлел ретінде қарастыруға болады.

Жалпы, салықтың фискалдық функциясынан бөлек басты функцияларының бірі – ынталандырушы функциясы екені туралы бұрыннан жазып келемін. Прогрессивті салық салу жүйесі – ынталандырушы жүйе, ол қаражатты жұмсауды ынталандырады, ал бұл елдегі сатып алу қабілетін арттырады. Бұл әсіресе жеке тұлғаларға қатысты өзекті. Табысы неғұрлым көп болса, сол табысты Қазақстанда жұмсауға деген ынта да соғұрлым көп болуға тиіс. Ол үшін жоғарылатылған мөлшерлеме мен шегерімдер жүйесі қолданылады, мысалы, тұрғын үй сатып алуға және ипотека бойынша пайыздарға, оқуға, емделуге жұмсалған шығындарға арналған шегерімдер және тағы басқалары.

ҚҚС бойынша бөлек теңестіру қажет. Ресейде жұмыс істейтіні сияқты, ҚҚС бойынша жеңілдетілген және жалпы мөлшерлемені енгізген дұрыс болар еді.

Тау-кен кешеніне салық салу жүйесін түбегейлі реформалап, мен талай рет жазған «шығындар +» жүйесінен кету керек.

Мұнай саласына салық салу жүйесін өзгертіп, шикізатты ішкі өңдеуді ынталандыру қажет.

Әлеуметтік салық салудың – әлеуметтік салықтың, әлеуметтік аударымдардың және МӘМС-тің толыққанды реформасы қажет.

МӘМС бойынша да Президент пен қоғамдастықтың сынын қолдаймын.

Мұнда табыстан алынатын пайызды емес, бір адамға шаққандағы сақтандырудың тіркелген құнын енгізген жөн, өйткені көмек бәріне бірдей көрсетіледі, ал төлем әртүрлі болады. ЕМС жүйесін пайдаланатындарға МӘМС-ті пайдаланбау мүмкіндігін беру керек. Бұл медициналық сақтандырудағы бәсекелестікті арттырады және жұмыс берушілердің МӘМС пен ЕМС бойынша қосарланған шығыс шегуіне жол бермейді. Ал адамдар мұны салық ретінде емес, нақ сақтандыру ретінде қабылдайды.

Оң тұстарынан геологиялық барлау кезеңіне жеңілдіктер енгізілгенін, жер қойнауын пайдалану бойынша шығындарды бір заңды тұлға шеңберінде ауыстыру мүмкіндігін және қаржы секторы бойынша ұсыныстарды атап өту керек.