Теңгенің құлдырауы: үрей шабуылы

Қазақстандағы жағдай мынадай: бағамның кез келген төмендеуі халықты бірден үрейге салады. Әсіресе бұл үрейді диван сарапшылары қоздырған кезде.

Сондықтан теңге бағамы кемінде 5 теңгеге төмендеген сайын теңгеден долларға ауысатын адамдардың саны едәуір артады.

Бұл тобыр әсерімен және жоғары күтулермен байланысты, ал олар қандай да бір елеулі іргелі факторлармен расталмаған.

Мен теңгенің АҚШ долларына және ресей рубліне қатысты графигін арнайы құрдым.

1. Теңгенің АҚШ долларына қатысты ең жоғары бағамы 380-ге жетті, ал ең төменгі мәні 310 деңгейінде болды.

2. Маусымдық үрдіс анық байқалады. 2016 жылы теңге бағамы жаңа жылдан бастап 380-ден маусымда 320-ға дейін нығайып, шілдеде құнсыздана бастады да, тамыздың басында бір АҚШ доллары үшін 354 теңгеге дейін құлдырады. Биыл да сурет ұқсас: бағам қаңтардан бастап 310-ға дейін нығайып, шілде мен тамызда құнсыздана бастады. Кеше 335-ке жетті.

Бүгін бағам 1 теңгеге нығайды. Мұнда, әрине, көптеген фактор бар, бірақ маңызды факторлардың бірі — демалыс кезеңі, бұл уақытта туристік ақшаның айтарлықтай көлемі елден кетеді. Биыл бұл ақшаның кетуін ЭКСПО туристері ішінара өтеп отыр, алайда шын мәнінде ең маңызды фактор — Ресейге қатысты санкциялардың енгізілуі.

3. Ресей рублі. Теңге 1,5 жыл ішінде 1 рубль үшін 4,6-дан 5,5 теңгеге дейін құнсызданды. Мұның неліктен болғанын түсіну үшін қосымша, неғұрлым егжей-тегжейлі талдау қажет. Дегенмен мен бұл фактіні Ресейдегіден жоғары инфляциямен және Ресейге қарағанда импортқа тәуелділіктің жоғары болуымен байланыстырамын.

Соған қарамастан, осы диаграммадан 2016 жылғы қарашадан бастап теңге ресей рублімен айтарлықтай жоғары корреляцияда болып, 1 рубль үшін 5,4–5,6 теңге дәлізінде тұрғанын көруге болады.

Бұл ресей рублінің бағамына әсер ететін іргелі факторлардың теңгеге де қатысты екенін көрсетеді.

Іс жүзінде қазір ресей рублінің бағамына мұнай бағасы мен Ресейге қатысты санкциялар әсер етіп отыр.

Қазақстанға санкциялар тікелей қатысты емес, бірақ олар бізге ресей рублі арқылы әсер етеді. Неліктен екенін түсіндіруге тырысамын.

Ресей Федерациясы — Қазақстанның ең маңызды сауда әріптесі. Егер рубль арзандап, ал теңге арзандамаса, бұл қысқа мерзімде елдің төлем балансына әсер етеді. Рубль арзан болғанда Қазақстанға ресейлік тауарлардың импорты артады, өйткені қазақстандық тауарлар ресей рубліне шаққанда қымбаттайды.

Менің ойымша, рубльдің теңгеге әсер етуінің басты себептерінің бірі осы.

Қазір Ресей де, Қазақстан да инфляцияны таргеттеп отыр, және егер Ресейде инфляциялық күтулер 6 пайыз деңгейінде болса, Қазақстанда ол 8 пайыз.

Егер бағам басқа валюталарға қатысты едәуір құнсызданса, Қазақстанға инфляциямен күресу айтарлықтай қиын болады, өйткені біздің ел тауарлар, жұмыстар және көрсетілетін қызметтер импортына көбірек тәуелді.

Азық-түлік тауарларының негізгі импорттаушысы — Ресей, сондықтан рубльге қатысты бағамды ұстап тұру ең маңызды.

Диван талдаушыларына да сұрағым бар: егер бағам 380-ден 310-ға дейін нығайса — бұл қалыпты, ал 310-нан 335-ке дейін құнсызданса — бұл енді девальвация ма?

Жалпы, қоғамда біртүрлі нәрселер болып жатыр. Теңге долларға қатысты нығайған кезде барлығы ақшасын доллармен ұстағандықтан жинағынан айырылдық, енді теңгемен есептегенде ақшамыз әлдеқайда азайды деп шуласты.

Енді бағам құнсызданды деп наразылық білдіріп, 335 бағамда теңгеден долларға ауысып жатыр.

Мәселе мынада: халық валюта бағамының ауытқуынан пайда тапқысы келеді.

Негізінде, пайыздық басқару дұрыс болған кезде, яғни құнсыздану пайызы валюта мен теңгедегі депозиттер арасындағы айырмадан аз болғанда, ақшаны теңгемен ұстаған тиімдірек, өйткені үнемі айырбастау кезінде сіз валюта трейдерлерінің маржасынан ғана емес, бағамның ауытқуынан да ұтыласыз.

Менің мынадай сұрағым бар: бағамымыз 380 де, 360 та, 350 де, 340 та болса, девальвация деп нені санау керек? Бәлкім, бағам 380-ден асқанда ма?