Қазақстанға TAX FREE қажет пе?

Кеше Erlan Ospanov Қазақстан аумағында жасалған сатып алулар бойынша ҚҚС-ты қайтару туралы қызықты тақырып көтерді. Басқаша айтқанда, TAX FREE туралы.

Такс фри дегеніміз — тауарды экспорттау кезінде ҚҚС төлеуден босату. Мысалы, мұнайды, уранды немесе астықты экспорттағанда мемлекет экспорттаушыларға осы өнімді өндіру кезінде төлеген ҚҚС-ты қайтарады.

Классикалық түрінде қосылған құн салығын тек тауарды тұтынушы және тек өз елінің аумағында төлейді. Қосарланған салық салуды болдырмау үшін экспорттық тауарларға ҚҚС салынбайды, өйткені оларға кейін басқа елде кедендік рәсімдеу кезінде салық салынады.

Іс жүзінде такс фри — ҚҚС қайтару жүйесінің туындысы. Себебі Қазақстанда тауар сатып алып, оны шетелге алып кеткен резидент емес тұлға экспорттық сатып алушы болып табылады. Демек, қалыпты жұмыс істейтін жүйеде ол ҚҚС төлемеуі тиіс, өйткені бұл тауарды тұтыну ҚҚС төленетін елде болмайды.

Бірақ мұнда көпшілік арасында дау тудыратын шағын нюанс бар: өз еліне әкелген кезде бұл тұтынушы ҚҚС төлемейді, сөйтіп бұл салықтан құтылып кетеді.

Дамыған елдер такс фриді тек өз аумағында өндірілген тауарлардың экспорт түріндегі сатылымын ынталандыру және туристік саланы ынталандыру үшін ғана пайдаланады.

Ал Қазақстанға мұндай жүйе қажет пе?

Өкінішке қарай, Қазақстанда ынталандыратын ештеңе жоқ, өйткені біз тұтыну өнімдерін жаппай өндіретін ел емеспіз. Шикізат өндіреміз, ал тұтыну өнімдерін өндірмейміз.

Сондықтан осы жүйе арқылы өз өндірісімізді қолдау үшін сауданы ынталандыру — аңыз.

Такс фри жүйесі арқылы туристік саланы ынталандыруға келсек, мен олай ойламаймын. Ол үшін кемінде аймақтық сауда орталығы болу керек, ал біз одан әлі өте алыспыз. Бізге кім келсе, ол шопинг үшін келмейтіні анық.

Бұл да өзіміз ештеңе өндірмей, тауарлардың көп бөлігін импорттайтынымызбен байланысты. Тауар импорттық болғандықтан, оған әкелу бажын, логистиканы, жалға беру құнын, сатушының маржасын қосамыз да, импорттық тауар өндіруші елдегіден қымбат болып шығады. Сондықтан бізде шопинг жасағысы келетін адам табылуы екіталай.

Әрине, барлық импорттық бажды нөлге теңестіруге, заманауи сауда орталықтарын салып, Дубай сияқты болуға болады, бірақ бұған жету үшін әлі өсу керек.

Алайда нақты жайт мынада: такс-фри жүйесін енгізуге кететін шығын үлкен болады. Өйткені кемінде негізгі сауда қалаларындағы барлық ірі дүкендерді жабдықтау, өз жүйесі бар батыстық серіктесті әкелу, әуежайларды жабдықтау және ҚҚС қайтаруды есепке алуды жолға қою керек. Бұл жағдайда ұйымдар такс фри нысаны бар сатылған тауарлар бойынша декларацияны толтыру кезінде осы сома бойынша шегерім алады. Серіктес өз есебінен экспорттаушыға (туристке) ақша төлейді, содан кейін осы сомалардың бәрін мемлекеттен өндіріп алып, өзіне комиссия қалдырады.

Біздің айналымдарды ескерсек, жүйені енгізу ұзақ уақытта ғана өзін-өзі ақтайтын жоба болады. Оның үстіне, бұл жүйені енгізу үшін заңнаманы өзгерту керек, ол бір-екі жылға созылады.

Ал мұның бәрінен бөлек, қазір ҚҚС-тан бас тарту мәселесі пысықталып жатыр, сонда бұл тақырыптың өзі мүлдем жоғалады.

Тағы бір шағын ескерту: мемлекет серіктес ұсынатын ҚҚС-тың бүкіл сомасын қайтарады, ал серіктес өзіне комиссия қалдырады. Сондықтан ҚҚС мөлшерлемесі мен қайтарылатын сома бір-бірінен өзгеше болады, ал бұл комиссия 5 пайызға дейін жетуі мүмкін.

Және тағы бір нәрсе: көпшілік ҚҚС-ты дұрыс есептемейді. ҚҚС-ты дұрыс есептеу үшін алдымен сатып алу сомасын 1+салық мөлшерлемесіне бөлу, содан кейін ғана ҚҚС мөлшерлемесіне көбейту керек, сонда ҚҚС-тың дұрыс сомасын аласыз.

Сондай-ақ әртүрлі елдерде бар, ҚҚС-қа қатысы жоқ сатудан алынатын түрлі муниципалдық салықтар өтелмейді.