ҚР-ның 2016-2018 жылдарға арналған бюджеті «ұрыспасын» деген қағидатпен жасалған
Орыс тілінен жасанды интеллект көмегімен аударылған. Түпнұсқа: орыс тіліндегі нұсқа
2016–2018 жылдарға арналған бюджетке енгізілген баррелі $40 мұнай бағасы, 1 доллар үшін 300 теңге бағамы және ЖІӨ-нің 2,1%-ға өсуі неліктен бір-бірімен сәйкес келмейтіні қарастырылады.
Сейсенбі, 17 қарашада Қазақстанның ұлттық экономика министрі Ерболат Досаев журналистерге 2016-2018 жылдарға арналған республикалық бюджетті қалыптастыру параметрлерін жария етті: бағам – 1 доллар үшін 300 теңге, мұнай бағасы – баррелі $40, 2016 жылы ЖІӨ-нің өсуі – 2,1%. Бір қарағанда, бюджеттің пессимистік нұсқасы сияқты.
Бюджет жоспарының дәл әрі дұрыс болуы – белгілі бір міндеттердің сәтті орындалуының кепілі, ал бюджет қаншалықты нақты болса (қай салада немесе қай деңгейде екені маңызды емес), шешім қабылдау да соншалықты дұрыс болады.
Сондықтан менің Ұлттық экономика министрлігіне екі сұрағым бар.
Егер қазір мұнайдың бағасы баррелі $40 деңгейінде болса, теңгенің долларға шаққандағы бағамы қандай болар еді?
Менің жауабым: 350 теңгеден жоғары, өйткені олай болмаса, рубльдің долларға шаққандағы бағамы 70-тен асып кетеді де, төлем балансы теңгерімсіз болады.
Іс жүзінде мұнайдың бағасы баррелі $40 болғанда, еркін өзгермелі бағамдағы теңгемен АҚШ доллары 300 теңге тұра алмайтыны анық, яғни бұл болжам бастапқыдан-ақ қате.
Мұнайдың бағасы баррелі $40 деңгейінде болғанда, Қазақстан экономикасының 2,1%-ға өсуі мүмкін бе?
Менің жауабым: екіталай. 2015 жылы мұнайдың орташа бағасы баррелі $45-тен жоғары болғанда, экономика зорға 1% өсім көрсетіп отыр. Оның үстіне Энергетика министрлігі жақында баррелі $40 болғанда мұнай өндіру төмендейтінін мәлімдеді, ал бұл – экономиканың негізі. Сондықтан тағы да көрсеткіштердің теңгерімсіздігі байқалады.
Басқаша айтқанда, бюджетті әзірлеушілер мұнай бағасы, теңге бағамы және ЖІӨ өсімі арасындағы корреляцияны ескермейді. Ал ҚР экономикасы мұнай бағасына әлі ұзақ уақыт тәуелді болады, мәселе тек қандай үлесте екенінде.
Менің пайымдауымша, «қара алтынның» бағасы баррелі $40 болғанда, доллар кемінде 350 теңге тұрады, ал экономиканың өсімі 0,1% болады деп болжау керек.
Әзірше ЖІӨ-нің 2,1%-ға өсуі «бізді ұрыспасын» деген есеппен жоспарланған сияқты. Баррелі $40 мұнай кезіндегі бюджетке түсетін түсімдер де осы тұрғыдан есептелген – егер көрсеткіштер жоғары болса, оны мемлекеттік аппарат еңбегінің жақсы өнімділігімен түсіндіруге болады. Доллардың 300 теңге деңгейіндегі бағамы «халық ұрыспасын» деген есеппен жоспарланған – бұл халықтық бағам, қазіргіден гөрі жақсы.
Жарияланған: Forbes.kz, 2015 жылғы 18 қараша