«Девальвация туралы болжам нақты бағадан гөрі лоббиге көбірек ұқсайды»

Сәрсенбі, 8 сәуірде әлемдік жетекші басылымдар Қазақстанға таяу болашақта мұнай бағасының төмендеуі мен рубльдің айтарлықтай әлсіреуін алға тартып, 20%-дан 45%-ға дейін девальвация жасау қажет деп жазды. Осыған байланысты өз пікірімді қысқаша білдіргім келеді.

Алғашқы дәлелден бастайық. Мұнайдың әлемдік нарықтардағы бағасының төмендеуі ел бюджетіне шынымен де айтарлықтай әсер етеді. Бюджет түсімдерін арттырудың тәсілдерінің бірі – валютаны құнсыздандыру, бұл бюджеттің кіріс бөлігін номиналды түрде өсіреді. Алайда мұндай өсім қысқа мерзімді болады, оның үстіне тағы бірнеше факторды ескеру керек. Мысалы, Қазақстанның мемлекеттік бюджеті (Ұлттық қорға түсетін түсімдерді ескергенде) әрдайым профицитті болды. Одан бөлек, Қазақстанның борыштық жүктемесі өте төмен, мемлекет деңгейінде қарыз қаражатын тарту мүмкіндігі бар. Ал басты дәлел – Ұлттық қор дәл осындай қиын кезеңдерге арналып, жақсы уақытта құрылды, ал қазір мұнайдан түскен жинақтарды пайдаланудың нақ уақыты.

Енді рубль жағдайына келейік. Ресей рублі қазақстандық теңгемен салыстырғанда еркіндеу валюта. Нарықтағы үрейден және түрлі алыпсатарлықтан кейін біз мұнай бағасы төмен кезде де рубльдің нығайғанын көріп отырмыз. Қазір рубль АҚШ долларына шаққанда 54-55 шамасында тұр. Менің ойымша, осы белгі, 2-3 рубль ауытқуымен, мұнайдың қазіргі бағасындағы тепе-тең бағам болып табылады.

Бір жылда Ресей рублі теңгеге қатысты 47%-ға арзандады. Енді инфляция жағдайына қарайық. Ресейде ресми статистика бойынша 2014 жылғы наурыз бен 2015 жылғы наурыз аралығындағы инфляция 16,9% болды, оның ішінде азық-түлік тауарлары бойынша 23%. Қазақстанда осы кезеңдегі инфляция 5,2% болды, оның ішінде азық-түлік тауарлары бойынша – 6,2%.

Сонымен, Ресей валютасының қазақстандық валютаға қатысты 47%-ға құнсызданғанының 11,5%-ы инфляция есебінен өтелді. Ресейде инфляция үдей түседі, өйткені импорттық тауар қорлары таусылып барады, ал мемлекет бағаны әкімшілік жолмен тежей алмайды. Нәтижесінде жыл соңында Қазақстан мен Ресейдегі баға өсімінің айырмасы 12-15% деңгейінде болады. Бұл дегеніміз, 2015 жылдың соңына дейін Ресей рублі девальвациясының 25-30%-ы өтеледі. Тағы 17% қалады. Осы жыл ішінде теңгені 6-7% шегінде біртіндеп құнсыздандыру арқылы тағы 7%-ды өтеуге болар еді. Нәтижесінде бағамдар айырмасы 10% болар еді. Бұл айырма 2016 жылы теңгенің одан әрі біртіндеп төмендеуі мен инфляциялар айырмасы есебінен толығымен жойылар еді.

Сондықтан бүгінгі таңда теңгені девальвациялауды ұсыну, оның үстіне сайлаудан кейін ұсыну – ниеті түзу емес іс, ол жағдайды нақты бағалаудан гөрі белгілі бір лоббиге көбірек ұқсайды.