ЕАЭО ішінде: бірінші жыл

Ресейдегі жағдай болмаса, қарапайым жауап беруге болар еді: еш әсер етпейді. Қазақстанның Ресеймен тауар айналымы бұрын да айтарлықтай жоғары болатын, сауда баж салығынсыз жүргізілетін, ал Беларусьпен көрсеткіштер шамалы, олардың өзгерісі экономикаға айтарлықтай ықпал етпейді. Алайда Кремльге қарсы санкциялар, жауап ретінде енгізілген қарсы санкциялар, рубль бағамының белгісіздігі сөзсіз маңызды рөл атқарады.

2015 жылы оқиғалардың дамуының көптеген мүмкін сценарийінің екеуін қарастырайық.

1. Санкциялар мен қарсы санкциялар режимдері сақталады, рубль бағамы тұрақтанады, Ресейдегі инфляция 10%-дан асады. Мұндай жағдайда Ресейдің Қазақстанға импорты қысқарады — РФ өз импортынан болған шығынды өтеуі тиіс болады. Қазақстан РФ-тен түспей қалған импортты үшінші елдердің жеткізілімімен, мүмкін, неғұрлым жоғары бағамен алмастыруға мәжбүр болады, бұл отандық нарыққа инфляциялық қысым түсіреді. Бұл сценарийдің жүзеге асуын 2014 жылғы тауар қорлары сатылып біткен кезде, екінші немесе үшінші тоқсанда күтуге болады.

Бағаның өсуіне қысым жасайтын тағы бір фактор — Ресейге ауыл шаруашылығы өнімдері мен азық-түлік экспортының артуы. Жалпы алғанда, РФ мен ҚР арасындағы тауар айналымы өсуін тоқтатады немесе тіпті қысқарады.

2. Санкциялар мен қарсы санкциялар режимдері сақталады, рубль бағамы құлдырауын жалғастырады, Ресейдегі инфляция 15%-дан асады. Егер рубль бағамы инфляция өсімінен жылдамырақ құласа, Ресейден ҚР-ға импорт күшейеді — ең алдымен шекаралас облыстардағы «челнок» саудасы есебінен. Бұл қазақстандық тұтыну тауарларына дефляциялық қысым түсіреді, ал ол біздің тауар өндірушілерге кері әсерін тигізеді. Мұндай сценарий 2014 жылғы төртінші тоқсанда және 2015 жылғы бірінші тоқсанда байқалды.

Ресейдегі «бағам — инфляция» қайшысы қазақстандық тауарлар мен қызметтердің Ресейге экспорты үшін еңсеру қиын кедергіге айналады. Екінші жағынан, РФ-тен ҚР-ға капитал ағыны күшейеді. Көші-қон сальдосының теріс мәні тез қысқара бастайды. ЕАЭО-ның құрылуы, әрине, Ресей бізді өзінің сауда соғыстарына тартпаса, ҚР-дың басқа елдермен сауда қатынастарына әсер етпейді.

Басқа мәселе — Қазақстан экономикалық өсу көздерін таусып қойды немесе таусылуға жақын, бұл сыртқы сауданың жай-күйіне ЕАЭО-дан гөрі елеулі ықпал етеді.