Бізге «Самұрық-Қазына» не үшін керек?

«Самұрық-Қазына» қорының (бұдан әрі – СК) 2013 жылғы тиімділігін бағалау үшін аздаған статистика келтірейін:

СК-ның ұйымдық құрылымында екі төрағаның орынбасары, 12 басқарушы директор, 28 департамент пен дирекция және екі өкілдік бар.

СК-ның 2013 жылғы таза пайдасы 485 млрд теңгені құрайды, оның 546 млрд теңгесі мемлекеттің ықпалы шектеулі бірлескен және қауымдасқан кәсіпорындардың үлесінде. Яғни топтың таза пайдасынан қауымдасқан кәсіпорындардың пайдасын алып тастасақ, шығын шығады. Бәлкім, бұл бәрін жеке қолға беріп, тек бухгалтерияны қалдырса, нәтиже жақсырақ болар еді дегенді білдірер?

2013 жылы активтердің құнсыздануынан болған шығын 232 млрд теңгені құрады. Осы 1,5 млрд АҚШ доллары не үшін есептен шығарылғанын білу қызық болар еді.

2012 жылы сома шамамен осындай болған. Қордың мақсаты – активтерді өсіру сияқты еді, ал бізде активтер неге екені белгісіз құнсызданып жатыр.

2013 жылы әкімшілік шығыстар 379 млрд теңгені немесе 2,5 млрд АҚШ долларын құрады, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 10 пайызға жоғары. Шығыстардың негізгі өсімі «Жалақы және өзге де шығыстар» бабы бойынша шығыстардың артуынан болды. Айтпақшы, консалтингтік шығыстар жылына 21 млрд теңгені, яғни 140 млн АҚШ долларын құрайды. Жаман бюджет емес…

Инновациялық даму туралы да аздап айтайын, СК сайтындағы деректер бойынша.

Қазіргі уақытта Үдемелі индустриялық-инновациялық дамудың мемлекеттік бағдарламасының іске асырылған жобаларынан мыналар бар:

1. Солтүстік Қазақстан – Ақтөбе облысы электр беру желісі (ЭБЖ). Бұл жобада нені үдемелі, нені индустриялық, нені инновациялық деп санауға болатынын білмеймін. Инфрақұрылымдық жобаға көбірек ұқсайды.

2. ҮМЗ (Үлбі металлургия зауыты) базасында тантал ұнтақтарын өндіру. 2011 жылы 216 тонна, 2012 жылы – 213 тонна, 2013 жылы – 203 тонна өндірілді, 2014 жылға жоспар – 169 тонна. Жаңа кәсіпорын үшін жақсы серпін.

3. Мақтадан тоқыма бұйымдарын өндіру – бұл жоба туралы ештеңе айта алмаймын, тіпті сайтын таба алмадым.

4. Қазақстанның Солтүстік-Оңтүстік ЭБЖ-сін салу – 1-тармақты қараңыз.

5. Локомотив құрастыру зауыты. Мұны инновациялық кәсіпорын деп атауға болатын шығар, тек қаржыгер ретінде мені мына сұрақ мазалайды: бізге шығынды инновациялық кәсіпорындар не үшін керек? 2012 жылғы шығын – 1,1 млрд теңге, 2013 жылдың 5 айындағы шығын – 0,5 млрд теңге. Ал СК-ның осы зауыттағы үлесті сатудан көрген жалпы шығыны 2,2 млрд теңгені құрады. Өте жақсы нәтиже емес пе?

Тағы да көп нәрсе жазуға болар еді, бірақ бір нәрсе анық: СК-ның топ-менеджерлері мен құрылымның өзінің тиімділігін бағалау өте қиын, өйткені «Самұрық-Қазына» қорының өмір сүруінің өзі көптеген сұрақ тудырады.