Ұлттық Банктің мүдделер қайшылығы: неге қадағалауды бөлу керек

Жуырда Ұлттық Банктегі кездесуге сарапшы ретінде шақырды. Базалық мөлшерлемені неге төмендеткендерін түсіндірді. Бірақ бұл жазба ол туралы емес. Мен Ұлттық Банкте отырып, мүдделер қайшылығы осыншама көп ұйымның кез келген басшы кезінде, кімді қойсаңыз да, тиімді жұмыс істей алмайтынын түсіндім.

Өздеріңіз бағалаңыздар:

1. Экономикалық өсім мен инфляция

Ұлттық Банк енді экономикалық өсім үшін де жауап береді, ал қазіргі жағдайда бұл инфляцияға мүлде қарама-қарсы міндет. Экономикалық сұраныс үшін арзан ақша мен номиналды сұраныс қажет, ал бұл инфляцияны туғызады. Қысқа мерзімде инфляцияны тежеу үшін жоғары мөлшерлемелер мен номиналды сұранысты қысқарту керек. Қалай болғанда да бір нәрсе зардап шегеді)

2. БЖЗҚ — мұнда шатасып кетуге болатындай үлкен түйін бар. Біріншіден, БЖЗҚ-ға инфляциядан жоғары кірістілік керек, яғни инфляция төмен болған сайын бұл көрсеткішті қамтамасыз ету оңай. Бірақ басқа жағы да бар. Кірістілік пен инфляция арасындағы айырманы Үкімет өтейді. Демек, инфляция жоғары болған сайын, өтеу көлемі де көбейеді. Міне, инфляция қолда болса, бірдеңе ойлап табуға болады. Бірақ бұл да ең сорақысы емес. Ұлттық Банк әр банктің сапасын біледі және осындай ақпаратқа ие бола тұра, бірде-бір қалыпты басқарушы дефолт деңгейіндегі банкке ақша бермес еді. Ал Ұлттық Банктің басқа амалы жоқ, сондықтан ол зейнеткерлердің ақшасын жекелеген банктердің өтімділік мәселесін шешуге пайдалана алады.

Одан әрі жағдай одан да нашар. Банк құлап жатыр, қисын бойынша да, бизнестің барлық ережесі бойынша да оны банкрот деп тану керек, бірақ мәселе мынада: онда зейнеткерлердің орасан зор сомасы жатыр, егер қазір банкротқа ұшыратсаң, барлығынан сын естисің, сондықтан банктердің мәселесін шешпей, оларға тағы біраз ақша тастаған дұрыс, ал бұл болашақта мәселені тіпті қиындата түседі. Алайда қысқа мерзімді қамтамасыз етілмеген өтімділік бергенде ақша массасы өседі, инфляцияға қысым қайта күшейеді, ал бұл Ұлттық Банктің инфляцияны ұстап тұру рөліне қайшы келеді.

3. Банктерді реттеу. Бұл да бөлек әңгіме. Ұлттық Банк ЕДБ-ні тексереді және қайсысының капиталы баяғыдан теріс, қайсысынікі нөлге тең, қайсысы азды-көпті жақсы екенін біледі. Бірақ мұнда олар бүкіл банк жүйесінің жүйелік тәуекелдері туралы ойлай бастайды, сосын егер қазір нарыққа көрсетсе, бұл күйреуге апаратынын түсінеді, сондықтан көрсетпейді. Егер органдар бөлек болса, баяғыда көрсетіп, қажет шешімдердің бәрін қабылдаған болар еді. Ал қазір зейнетақы активтеріне, акционерлердің, Үкіметтің қысымына және басқа да көп жақтан келетін қысымға байланысты нақты жағдайды ашпауға тура келеді, сонымен бірге банк секторының мәселелерін шешуге 2 трлн теңге сұраудан именбейді, ал проблемалық активтер небәрі 1 трлн деп көрсетеді.

4. Проблемалық кредиттер қоры да Ұлттық Банктің қол астында. Теориялық тұрғыдан мұндай қор да Ұлттық Банкпен қайшылыққа түседі, өйткені ол активтерді әділ бағамен сатып алуы керек, ол үшін дұрыс бағалау мен құралдар қажет, бірақ, өкінішке қарай, мұнда да қысым пайда болады, өйткені егер ПКҚ кредиттерді әділ құн бойынша сатып алса, барлық банк қиындыққа тап болады, оларды қосымша капиталдандыру және/немесе банкрот ету және т.б. қажет болады.

Ал егер ПКҚ біреулерден неғұрлым тиімді, басқалардан неғұрлым нашар жағдайда сатып алса, Ұлттық Банкке қысым басталады, қабылданған шешімдердің әділетсіздігі, Ұлттық Банктің банк акционерлеріне тәуелділігі және тағы басқа айыптар айтылады.

Қысқасы, қазіргі жағдайда Ұлттық Банктің жағдайына қызығу қиын, ал мәселе Ұлттық Банк қызметкерлерінде емес: онда өте көп білікті жігіттер бар, талдауы да жаман емес, реформа Ұлттық Банктің өзіне қажет және осы реформасыз бүкіл банк жүйесін реформалау одан да қауіпті екені анық.

Ұлттық Банктен қадағалау функциясын алу, БЖЗҚ-ны басқаруды алу және ПКҚ-ны басқаруды алу керек екені түсінікті.

Осылай сияқты)