Депозиттер бойынша мөлшерлеме шектеулері және депозит пен ағымдағы шоттың шатастырылуы

Жеке тұлғалардың депозиттері бойынша пайыздық мөлшерлемелер

Қазіргі уақытта жеке тұлғалардың депозиттері бойынша пайыздық мөлшерлемеге шектеу бар: теңгемен жылдық 10 пайыз, ал долларда мөлшерлеме 3 пайызбен шектелген.

Мөлшерлемелердің лимиті банктердің жеке тұлғалардың депозиттерін жоғары мөлшерлемемен негізсіз тартып, соның салдарынан Банкке түсетін тәуекелді арттыруына жол бермеу үшін енгізілді.

Алайда мұндай мөлшерлеме тек қалыпты экономика жағдайында, валюта нарығындағыдай дауыл болмаған кезде ғана жұмыс істейді.

Шынында да, жеке тұлғалардың депозиттері бойынша мөлшерлемені көтеру қажет пе, жоқ па, соны түсіну қиын, өйткені теңгелік өтімділік өте аз болғандықтан, барлық банктер мөлшерлемелерді автоматты түрде көтереді.

Екінші жағынан, Ұлттық Банктің өзі жылдық 17 пайыз мөлшерлеме ұсынады, ал нарықта дағдарыс кезінде РЕПО бойынша мөлшерлемелер жылдық 100 пайызға дейін шарықтады.

Сонымен қатар Қазақстанда депозит ұғымы қисық, оны депозит деп атаудың өзі қиын.

Мысалы, ең төменгі көлемді 10 000 теңге етіп белгілесек, одан асатын барлық сома депозитте емес, кез келген клиент ешбір қиындықсыз билік ете алатын ағымдағы есепшотта жатады. Бұл Банктерге ағымдағы шоттағы қалдықтарға іс жүзінде 10 пайызбен сыйақы есептеуге мүмкіндік береді.

Банк туралы кез келген жағымсыз ақпарат немесе мөлшерлемелердің өсуі Банктер арасындағы қаражат ағынын автоматты түрде ынталандырады: бірі зиян шегіп, екіншісінің өтімділігі артады.

Депозит ұғымындағы осы бұрмалану Банк жүйесіне өте үлкен қиындық әкеледі. ЕДБ-ге жасалған смс-шабуылдың салдары әлі бәрінің есінде.

Мен Ұлттық Банкке мынаны ұсынар едім:

1. Депозит пен ағымдағы есепшот ұғымдарын өзгерту. Депозиттерді мерзімдері бойынша бөліп, мерзімі аяқталғанға дейін депозиттен ақша алу мүмкіндігіне тыйым салу, ал алған жағдайда тек сыйақыдан айырылу арқылы ғана рұқсат ету.

2. Депозиттер бойынша мөлшерлемелерді депозит мерзіміне қарай саралау. Мерзім неғұрлым ұзақ болса, мөлшерлеме соғұрлым жоғары болуы тиіс.

3. Теңгелік депозиттер бойынша мөлшерлемелерді көтеру және ең жоғары мөлшерлемені Ұлттық Банктің Банктерге ақшаны өзі беретін мөлшерлеме деңгейіне теңестіру.