КТС туралы

КТС мөлшерлемелерін өндірістің күрделілігіне қарай саралау және жоғары қайта өңдеу деңгейіндегі салаларға төмендетілген мөлшерлемелер белгілеу жоспарланып отыр деген жаңалықты оқыдым. Бұл бастаманың егжей-тегжейі жоқ, сондай-ақ өндірістің күрделілігін анықтау әдістемесі де жарияланбаған. Менің ойымша, бұл елдегі өндірісті ынталандырудың ең оңтайлы нұсқасы емес, мұның бірнеше себебі бар:

Өндірістің күрделілігін анықтау өте қиын, әрі ол дамудың басты белгісі емес. Дамудың басты белгісі – бірегейлігінің арқасында жоғары құнға ие бірегей өнімдер өндіру. Мысалы, шығармашылық экономика шетелде жақсы сұранысқа ие бірегей фильмдер шығарады, осындай сала КТС бойынша жеңілдікке ие бола ма? Немесе компьютер өндірісін алайық (мәні жағынан – құрастыру): шығатын өнім жоғары қайта өңдеу деңгейіндегідей көрінгенімен, шын мәнінде бұл Қытайдан әкелінген бөлшектерді жай ғана құрастыру, ал қосылған құн деңгейі біліктілігі жоғары емес жинаушылардың еңбегі мен сатушының маржасына тең болады. Экономиканың күрделілігін анықтайтын қандай да бір өлшемдер бар шығар, бірақ менің ойымша, мұның бәрі субъективті болады.

Субъективизмнің кез келген деңгейі шешім қабылдайтын тарапқа деген сенімді төмендетеді, сондай-ақ бюрократия мен шенеуніктерге тәуелділікті арттыратын реттеушілік арбитражды үнемі туындатады. Мұның бәрі инвестициялық ахуалды нашарлатады, сыбайлас жемқорлық пен жікшілдік тәуекелдерін арттырады. Процестер ашық әрі қарапайым болуы тиіс.

Күрделі салықтарды әкімшілендіру оларды жинауға жұмсалатын шығындарды арттырады. Салықтарды кез келген саралау кәсіпкерлерді үнемі оңтайландыруға итермелейді. Ірі көп салалы холдингтер шығындарды мөлшерлемесі жоғары компанияларға ауыстыра бастайды, бұл тексеруге жұмсалатын шығынды арттырады, сондай-ақ салықтық тексерулер кезінде субъективизм күшейеді, ал бұл инвестициялық ахуалдың төмендеуіне, сыбайлас жемқорлық пен жікшілдікке әкеледі.

Бір салық шеңберіндегі кез келген арбитраж әрдайым көптеген проблема тудырады, оларды шешу өте күрделі, ал белгілі бір кәсіпорындарды іріктеп қолдау әрқашан теңгерімсіздік тудырады. Өндірістің басты өлшемі оның бәсекеге қабілеттілігі болуы тиіс. Қарапайым өнімдер де жоғары өнімділік пен жоғары сапа жағдайында жоғары қосылған құн мен өндіріс өсіміне әкеледі, ал күрделі өндірістердің бәсекеге қабілетті болатынына кепілдік жоқ. Сондықтан өнеркәсіптік өндірісті ынталандыру ешқандай жағдайда кәсіпорындардың жекелеген санаттарына жеке жеңілдіктер белгілеу арқылы жүзеге асырылмауы тиіс. Керісінше, барлық кәсіпорынға ортақ бірыңғай қағидаттар енгізілуі керек. Әлемде бәрі баяғыда ойлап табылған, сондықтан Салық кодексі аясында өнеркәсіптік өндірісті ынталандыру үшін мыналарды жасауға болады:

Кез келген жабдыққа, сондай-ақ өнеркәсіптік ғимараттар мен құрылыстарға жеделдетілген амортизация. Бұл компанияларға салынған қаражатты тезірек қайтарып, оны басқа өндірістерге қайта инвестициялауға мүмкіндік береді.

Қаржылық лизинг жүйесі арқылы сатып алынатын жабдықты ҚҚС-тан босату. Бұл компанияларға қаражатты ҚҚС-қа қатырмауға және бастапқы инвестицияларды қысқартуға мүмкіндік береді, сондай-ақ елде лизингтің дамуын ынталандырады.

Технологиялық жабдықты импорттау кезінде ҚҚС төлеуден босату. Бұл норма бұрын да болған, оны жаңғыртуға, жеңілдетуге және автоматтандыруға болады.

Есепке жұмсалатын шығындарды қысқарту мақсатында компаниялар үшін салықтық және бухгалтерлік есепті үйлестіру. Қазір көптеген шығыс шегерімге алынбайды, ал бір бөлігінің есептеу әдістері әртүрлі, мысалы, провизиялар.

ҒЗТКЖ шығыстарына арттырылған коэффициент қолдану, бірақ мұнда алаяқтық пен КТС бойынша салық базасын төмендетуді болдырмау үшін мұндай ұйымдардың зерттеу ұйымдары ретінде тіркелуі талап етіледі.

Әрбір келесі қайта өңдеу деңгейі үшін ПҚӨС мөлшерлемесін төмендету және 4-5-қайта өңдеу деңгейінде мөлшерлемені нөлге теңестіру.

Материалдық емес активтерге жұмсалған шығыстарды оларды сатып алу кезеңінде толық көлемде есептен шығаруға рұқсат ету.

Салық кодексі қарапайым болуы тиіс, күрделі есепсіз және субъективизмсіз. Мөлшерлемелер әділ және экономикалық тұрғыдан негізделген болуы керек. Инвесторлар үшін төмендетілген мөлшерлемелерден гөрі салықтық әкімшілендірудің ашықтығы маңыздырақ, өйткені пайда түскен жағдайда компаниялар КТС-ты әрқашан алдын ала ескереді, ал айыппұлдар мен қосымша есептеулерді ешкім ешқашан жоспарламайды. Инвестор үшін жеңілдіктер емес, болжамдылық маңызды. Бұл – менің субъективті пікірім.