Реактивті және проактивті басқару: Кови бойынша 2-шаршы

Проактивтілік пе, реактивтілік пе?

Бірдеңе бұзылса, жарылса, соғылса, біреу біреуді алдаса, дереу тексеру, жазалау және соған ұқсас шаралар қолға алынады. Мұндай саясатты «реактивті» деп атайды.

Мәселелерді жеке-жеке шешу жүйелік өзгерістерге әрдайым әкелмейді, ал өзгеріс енгізілген күннің өзінде, олар көбіне тыйым салу сипатында болады. Тексерулер жүйені өзгертпейді, шешім қабылдаудың қалыптасқан жүйесіндегі кінәліні анықтайды. Мұндай тәсіл қысқа мерзімді шешімдерден аспайды. Мысалы, тұрғын үйде газ баллоны жарылады, содан кейін барлық үйлерде газ баллондарын пайдалануға рұқсаттың бар-жоғын тексеру туралы шешім қабылданады. Жиырма шақты үй шаруашылығы жазаланады да, бітті, келесі жарылысты күтеміз. Ал газ баллонының жарылу себебі шешілмей қалды. Дәл осыны кез келген басқа мәселеге қатысты да айтуға болады: қаржы пирамидасы, жолдағы сынған люк, балалар алаңының орнына салынған үй.

Жуырда Ковидің «Өте тиімді адамдардың жеті дағдысы» кітабын оқыдым. Онда ол күнделікті шешуді қажет ететін істердің шаршыларын сипаттайды. Барлығын баяндап жатпаймын, бірақ қазір біз 1-шаршыдағы мәселелермен айналысып отырмыз, мұнда маңызды әрі шұғыл істер шоғырланған. Маңызды әрі шұғыл істер — күнделікті проблемаларға берілетін реактивті жауаптар. Ал Кови бойынша «жоғары тиімді менеджерлер өз күш-жігерін 2-шаршыға — маңызды, бірақ шұғыл емес істерге жұмсауы тиіс. 2-шаршыдағы істерді шешу 1-шаршыдағы істердің туындауына жол бермейді». Басқаша айтқанда, бұл шұғыл проблемаларға, яғни реактивті жауапты қажет ететін проблемаларға әкелмейтін жүйелік мәселелерді шешу. Проблемаларды шешудің мұндай тәсілі проактивті деп аталады.

1-шаршыдан шығу өте қиын, сондықтан 2-шаршыға уақыт ешқашан қалмайды. Бір күні біз уақытымыздың 80 %-ын 2-шаршыға бөліп, жиналып қалған барлық проблемамызды жүйелі әрі проактивті түрде шешеміз деп үміттенемін. Дамудың қозғаушы күші — дәл проактивті ойлау тәсілі.