Он жылдан кейін банк жүйесі қандай болады

Банк жүйесіне 10 жылдан кейін не болады?

Мен бұл сұрақты өзіме үнемі қоятынмын. Әлемнің қалай өзгеріп жатқанын түсіну үшін 15 жыл бұрын не болғанын еске түсіру керек.

Әлем өзгеруде, банктер де бір орнында тұрған жоқ. Әлі 15 жыл ғана бұрын біз мобильді банкингтің не екенін білмейтінбіз, барлық төлемдерді кассалар арқылы жасайтынбыз, ұялы телефонның ақысын төлем карточкалары арқылы төлейтінбіз. Біреуге аударым жасау үшін не банк кассаларын пайдалануға, не хаттарды қолмен жөнелтуге тура келетін. Бөлшек несие алу үшін бірнеше апта уақыт кететін, ал банк карталары көпшілік үшін қол жетпес сән болатын. Жалақыны кассадан беретін, тіпті бұған арнайы жабдықталған бөлме болатын.

Қазір бәрі өзгеруде, бірақ өкінішке қарай, дамыған елдерде көптен бері бар нәрсенің бізде әлі жоқ. Бұл тұрғыда біз технологияның өзіне емес, елдің дамуына көбірек тәуелдіміз.

Банктің мәні жағынан үш қызметі бар: операциялық аударымдар мен төлемдер, бөлшек несиелер және заңды тұлғаларға берілетін несиелер.

Бизнесті несиелеу тұрғысынан қарасақ, дамыған елдерде жақсы, ірі компания ақшаға банкке ең соңғы сәтте барады. Барлық ірі жобалар биржа арқылы қаржыландырылады, ал компаниялар мен халықтың орасан зор өтімділігіне ие банктер де қаражатының басым бөлігін биржа арқылы инвестициялайды. Бұл әлдеқайда арзан, өйткені банктік талдаушылардың мұншама санының және RM менеджерлердің тұтас штатының қажеті жоқ. Банктердің орнына мұны қор талдаушылары мен нарық атқарады, ал ақпаратты аудиторлар ұсынып, биржа тексереді. Биржаның ерекшелігі сол, ұзақ жобаларды қаржыландыру үшін ұзақ мерзімді ақшаның болуы міндетті емес. Бірақ бұл тұрғыда біз өкінішке қарай, өз ортамызға толықтай тәуелдіміз. Мысалы, бізде банк Snapchat-ті, Skype-ты немесе Tesla-ны қаржыландыруға тәуекел ете қоймас еді, өйткені стандартты талдау бойынша бұл компаниялардың бірде-бірі біздің тәуекел-менеджментімізден өтпейді.

Бұл елдің дамуына тікелей әсер етеді, өйткені орасан зор әлеуеті бола тұра, қаржыландырылмай жатқан жобалар көп. Ал оған ұлттық компаниялар, Технологиялық даму жөніндегі ұлттық агенттік және т.б. қажет емес, қалыпты жұмыс істейтін қор нарығының өзі жеткілікті.

Бөлшек несиелеуде біз алысқа ілгерілеп кеттік, қазір тұтынушылық несиелерді қолмен талдайтын банктер іс жүзінде қалмады. Біздің орнымызға мұны машина атқарады, күрделі статистикалық модельдер арқылы кімге беру керек, кімге бермеу керек екенін де сол анықтайды.

Бізде ипотекалық несиелеу үшін ұзақ мерзімді ақша мәселесі бар, алайда дамыған елдерде бұл мәселе баяғыда сол қор нарығы арқылы шешілген, себебі мұндай ипотекалық қарыздарға облигациялар шығаруға болады, оларды кез келген сәтте қор нарығында сатуға болады.

Жобаның қаржыландырылуы үшін оған тек кепілдендірілген тұрақты ақша ағыны ғана керек, бар болғаны сол. Бұл кез келген кепілден жақсы және тәуекелі ең аз, мұнда жобаны несиелеу үшін оның мерзімі маңызды емес. Бірақ бізде банк жүйесінде бұл іс жүзінде мүмкін емес. Мысалы, мегаполистің жанындағы қызмет мерзімі 50 жыл болатын электр станциясының ақша ағыны іс жүзінде кепілдендірілген тұрақты болады және бұл электр станциясының құрылысына алынған несиені 5 жылдан кейін қайтарудың қажеті жоқ.

Операциялық төлемдер бірнеше жылдан кейін толықтай онлайн форматқа көшеді, сонда банктерге кассалар мен есеп айырысу-кассалық қызмет көрсету орындарының мұншама санын ұстаудың қажеті болмайды. Қарапайым мысал: заңды тұлғалар қазір интернет-банкинг арқылы төлемдердің шамамен 90 пайызын жасайды.

Қазір кезек жеке тұлғаларға келіп жетті.

Мысалы, біздің банкте қазірдің өзінде мобильді банкинг арқылы көптеген төлем жасауға болады: коммуналдық төлемдер, телефон, айыппұлдар, салықтар, оқу ақысы (оқу жылының алдында өте өзекті), мектептер мен балабақшалар. Бұл толық тізім емес.

Әрине, Қазақстанда бұл үдеріс жылдам болмайды, өйткені егде жастағы буынға мұндай нәрселер өте қиын беріледі (өз ата-анама қарап айтып отырмын).

Үкіметтің «Цифрлық Қазақстан» бағдарламасын іске асыру үшін Премьер-Министрдің жеке орынбасарын бөліп қойғанына өте қуаныштымын, өйткені бізге әлі көп нәрсені цифрлық форматқа көшіру керек.

Мысалы, банк секторы үшін электрондық құжаттаманы заңдастыру өте өзекті, сонда заңды тұлғалар қолмен қойылатын қолтаңбаны электрондық қолтаңбамен алмастырар еді (ЭЦҚ баяғыда енгізілген сияқты, барлық электрондық анықтамалар цифрлық қолтаңбамен қабылданады, ал есептілік, жарғылар, шарттар және т.б. қабылданбайды, дегенмен цифрлық қолтаңбаны қолдан жасау әлдеқайда қиын).

Егер мұны мемлекет шешсе, бұл құжаттарды қабылдау мен қарау уақытын қысқартып қана қоймай, табиғатты сақтауға да көмектеседі.

Менің ойымша, 10 жылдан кейін бізде есеп айырысу-кассалық қызмет көрсету орындары ең аз болады, банктер негізінен электрондық қызметтер ұсынады, карталар жойылады (мобильді телефондарға кіріктіріледі), ірі жобаларды несиелеу түптің түбінде қор биржасына ауысады, ал банктер бөлшек бизнеске, ШОБ-қа және бағалы қағаздарға шоғырланады.

Халықаралық аударымдар, сірә, толықтай блокчейн жүйесіне көшеді, ал SWIFT, Visa және Mastercard сияқты компаниялар қайта құрылады немесе жойылып кетеді.

Міне, осындай түнгі ойлар) Банктердің болашағы туралы сіздердің де идеяларыңыз болса, пікірлеріңізді оқуға қуаныштымын.