Банктің жылдам өсуі неге сақтануға негіз болады

Қазақстанның банк жүйесі

2000-жылдардың басында Қазақстанда банк жүйесінің қарқынды өсуі басталды. Мұнай бағасының жоғары болуы, теңгенің берік болуы және жылжымайтын мүлік бумы жағдайында экономикада ақша көп болды, әрине, ол ақша ЕДБ-де орналастырылды. Бұл банктердің қорландыруын арттырып, оларға үлкен билік берді, өйткені банкирлер орасан зор қаражатты билей бастады. Капиталдың аздығы және қарыздар мен депозиттердің көптігі жағдайында меншік иелерінің тәуекелі өте аз болды, ал олар банкке жақын холдингтерді дамыта алды: жер телімдері, бизнес-орталықтар, зауыттар, кен орындары және т.б. сатып алынды. Пайда қолдан жасалды, капитал өсті, оның ішінде банктердің өз компанияларына кредит беру есебінен де өсті, ал бұл компаниялар кейін банктердің капиталын ұлғайтты.

Мұның бәрі 2009 жылы Батыстың қорландыруы тоқтап, ақшаны қайтару қажет болған кезде, ақшаның жоқ болып шығуына әкелді. Активтер өтімсіз еді, қайтаруға ештеңе болмады, нәтижесінде мемлекет Қазақстан банк жүйесінің жартысынан астамын құраған барлық жүйе құраушы банктерді — БТА, Халық, Қазком, Альянсты құтқарды. Ең көп зардап шеккені БТА мен Альянс болды, олардың жолы өкінішті аяқталды.

Мұндай банк жүйесі бизнесінің мәні классикалық банк ісінде табыс табу емес, банкке жақын құрылымдарда табыс табу болды.

Банк өсіп тұрған кезде оның аурулары бірінші қарағанда байқала бермейді, себебі:

а) жаңа кредиттер, тіпті нашар қарыз алушыларға берілсе де, ең жақсы жағдайда екі-үш жылдан кейін ғана нашар кредитке айналады.

б) активтер белсенді өсіп жатқанда, проблемалық кредиттердің үлесі пропорционалды түрде өспейді, демек, проблемалық активтердің үлесі үнемі азайып, банк алға басып келе жатқандай көрінеді.

Мұны не үшін жазып отырмын? Кейде біздің басылымдардың банк жүйесі бойынша рейтингтерін оқып, таң қаласың. Активтері бойынша бірінші, екінші немесе үшінші банк болу сапалы әрі тұрақты банк болуды білдірмейді.

Сондықтан банктің үлкен қарқынмен өсіп жатқанын көргенде, жай ғана ойланып көріңіз. Қазіргі жағдайда мен өсіп жатқан банкке емес, өспейтін банкке көбірек сенер едім.

Ең бастысы, бір тырмаға екі рет басқымыз келмейді...