Өндіріс орындарындағы апаттар мен жарақаттар өсуі туралы

Жуырда экология, еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік туралы жаздым, ал бүгін келесі жыл жұмысшы мамандықтары жылы болады деп жарияланды. Бұл маңызды, әсіресе еңбекті қорғау мен өнеркәсіптік қауіпсіздік тұрғысынан. Тек осы айдың өзінде өнеркәсіп орындарындағы жаңа апаттар мен жазатайым оқиғалар туралы бірнеше жаңалық оқыдым. МАЭК-те құбыр құлап, бір жұмысшы қаза тапты, «ССГПО» АҚ цехында вагонaударғышты жөндеу кезінде жұмысшы қайтыс болды, Риддерде ЖЭО-да шаң-ауа қоспасы жарылып, алты адам зардап шекті. Әр айдағы жаңалықтардан өндірістегі қауіпсіздік техникасының болмауынан немесе бұзылуынан туған осындай оқиғаларды табуға болады. Тек осы жылдың өзінде мен ондаған оқиғаны еске түсіре аламын, ал онжылдықтарды алсақ, олар жүздеп саналады.

Осы оқиғалардың әрқайсысы — не қауіпсіздік техникасына жеткіліксіз инвестицияның, не стандарттарды ашықтан-ашық елемеудің нәтижесі. Мысалы, Риддердегі ЖЭО-да болған соңғы оқиға сұрақ туғызады. Өткен жылғы апаттан кейін тек осы жылы толық жөнделген ЖЭО-да шаң-ауа қоспасының жарылысы қайтадан қалай болуы мүмкін? Ықтимал, ЖЭО-да көмір шаңының жарылғыш қасиеті бар екенін ойламаған да болар, ал кез келген қауіпсіздік техникасы инженері аспирациялық жабдықсыз мұндай объектілерді пайдалануға мүлде болмайтынын айтады. Бұл жабдық шаң-газ қоспасын өндіріс орнынан кетіріп, жұмысшылардың қауіпсіздігі мен денсаулығын қамтамасыз етеді. Көптеген ЖЭО-да мұндай жабдық мүлде қолданылмайды, ал мемлекет бұған көз жұмып қарайды деп болжаймын.

Көмір шаңы жарылыс қаупін ғана емес, өкпенің созылмалы ауруларын да тудырады. Мемлекеттің осындай ауруларды емдеуге қанша қаржы жұмсайтынын есептесек, өндірістегі қауіпсіздікке қамқорлық жасаудың экономикалық тұрғыдан тиімді екені анық болады. Бұл тек жұмысшылардың денсаулығына ғана емес, ұзақ мерзімді шығындарға да қатысты мәселе.

Қауіпсіздік техникасына қай орган жауап беретінін анықтамақ болғанымда, шатасып қалдым. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің жанында еңбекті қорғауға жауап беретін Мемлекеттік еңбек инспекциясы комитеті бар. Денсаулық сақтау министрлігінің жанында қоғамдық денсаулықты қорғаумен айналысатын Санитариялық-эпидемиологиялық бақылау комитеті бар. ТЖМ жанында өндірістік қауіпсіздікке жауап беретін Өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті бар. Ақырында, Экология министрлігінің жанында Экологиялық реттеу және бақылау комитеті бар. Еңбекті қорғау және қауіпсіздік техникасы саласындағы функциялар әртүрлі ведомстволар арасында бөлініп кеткен, тек осы мәселемен ғана айналысатын бірыңғай мемлекеттік орган жоқ. Бұл кәсіпорындарға анық бақылау жоқ дегенді білдіреді.

Өкінішке қарай, жария емес жеке компанияларда ESG және қауіпсіздік техникасы мәселелері екінші планда қалады, ал әрекеттер жиі реактивті сипатта болады. Менің ойымша, кәсіпорындардағы қауіпсіздік техникасы туралы егжей-тегжейлі регламенттері бар және жұмыс берушілердің заң бұзғаны үшін жауапкершілігі қатаң болатын жеке заң қажет. Ол жауапкершілік барлық бұзушылық жойылғанға дейін кәсіпорындардың жұмысын тоқтата тұруға дейін барса да болады. Сондай-ақ қажетті білімі, жабдығы, өкілеттігі және жауапкершілігі бар бірыңғай бақылаушы орган керек.

Еңбек қауіпсіздігі мәселелерін жүйелі түрде шешуге кіріспейінше, Қазақстан орасан зор адами және экономикалық шығынға ұшырай береді. Менің ойымша, бұл мәселе дереу іс-қимыл жасауды талап етеді, өйткені адам денсаулығынан маңызды ештеңе жоқ.