CFO Summit панелі: банктердің рөлі туралы

CFO SUMMIT KAZAKHSTAN 2024

№2 ПАНЕЛЬДІК ТАЛҚЫЛАУ

Талқылау тақырыбы: «Жаңа Қазақстандағы банктердің рөлі»

Панельдік талқылау құрамы:

Модератор:

· Ельдар Абдразаков, Kazakhstan Growth Forum төрағасы.

Қатысушылар:

1. Мадина Әбілқасымова, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің Төрайымы;

2. Алина Алдамберген, Kase Басқармасының Төрайымы;

3. Бекжан Пірматов, Forte Bank Басқармасының Төрағасы;

4. Умут Шаяхметова, Halyk Bank Басқармасының Төрайымы;

5. Ғалым Құсайынов, Teniz Capital Investment Banking директорлар кеңесінің төрағасы;

6. Ержан Досымбеков, Grant Thornton басқарушы серіктесі.

Панельдік талқылаудың негізгі сұрақтары:

• Президент банктерді нақты экономиканы жеткіліксіз қаржыландырды деп сынайды. Қазақстан экономикасының қандай стратегиялық сын-қатерлерін коммерциялық банктер шешуі тиіс және шеше алады?

Шынымен де, біздегі банк жүйесі кредиттеу функциясын толық атқармай отыр. Бірақ банктердің коммерциялық ұйымдар екенін, олар пайда әкелетін салаға ғана несие беретінін ұғыну керек. Қазір ондай сала – тұтыну секторы, оның ішінде BNPL, автокредиттеу және т.б. Сондықтан корпоративтік кредиттеудің неге тұтыну кредиттеуімен салыстырғанда тартымдылығы төмен екенін түсінген жөн. Менің түсінігімде, негізгі мәселе институттар мен компаниялар жұмыс істейтін ортада жатыр.

Біріншіден, біздегі бизнестің өзі өте ашық емес, бұл тәуекелдерді бағалау мерзімінің ұзаққа созылуына әкеледі.

Екіншіден, банктер өндіріп алу процесіне тап болғанда, үлкен қиындықтар туындайды, өйткені бізде заңның үстемдігі әрдайым жұмыс істей бермейді, заңдардың өзі қазір көбіне қарыз алушылардың жағында, соның салдарынан банктерге кепіл мүлкін өндіріп алу және сату өте қиын.

Үшіншіден, нарықта бәсеке жоқ: 2016 жылдан бастап көптеген банк жабылғаннан кейін банктер саны айтарлықтай азайды, нәтижесінде қарыз алушыларда жобасымен қайда баруға таңдау қалмады.

Төртіншіден, Базель 3 енгізілгеннен және үнемі қадағалау жүргізіліп отырғаннан кейін банктер белгіленген талаптарға сәйкес келуге мәжбүр, ал қарыз алушылардың өздері бұл өлшемдерге сәйкес келмейді, өйткені біздің нарық әлі дамымаған, мүмкін, нарық жетілмеген кезде батыстық стандарттарды енгізуге асығып жіберген шығармыз.

Төртіншіден, бізде ұзақ өтімділік жоқ, өйткені қор нарығы жиырма жылдай бойы бастапқы күйінде тұр, дамымай отыр.

Мүмкін, саланың тартымсыз болуына әкелетін институционалдық мәселелерді шешу керек шығар.

• Жаңа Қазақстан экономикасына экономиканың шикізаттық емес салаларын дамыту қажет. Сіздің банкіңіздің ағымдағы Стратегиясы қандай мақсаттарға бағытталған?

Шикізаттық емес секторды дамыту туралы біз жиырма жылдан бері айтып келеміз, бірақ айтарлықтай табысқа жеткен жоқпыз. Мүмкін, субсидиялау түрінде мемлекеттік қаражаттың орасан көлемін жұмсап, бұған көп мән берудің қажеті жоқ шығар.

Компаниялар үшін инфрақұрылым мен жағдай жасаған, дұрыс ақша-кредит саясатын ұстанған, инфляцияны төмендеткен, бәсекені арттырған жөн, сонда нарықтың өзі дамиды.

• ШОБ мәселелерін шешуге қандай өнімдер бағытталған?

ШОБ үшін кредитті жылдам алу өте маңызды, ол үшін кепілсіз кредиттерді дамыту, кредиттеу платформаларын, мысалы, факторинг платформаларын, лизинг өнімдерін құру керек. Кредиттеудің скоринг модельдерін енгізу және шешім қабылдау мерзімін қысқарту үшін мемлекеттік дерекқорларға қолжетімділік алу қажет.

• Клиенттерге банк қызметтері қажет, бірақ банктердің өздері қажет емес деген түсінік fintech-тің дамуына жол ашты. Жаңа қаржы қызметтерінің дамуы және ұйымыңыздың цифрлық трансформациясы туралы көзқарасыңызбен бөлісіңіз.

Қазір цифрлық дамудың бумы жүріп жатыр, және банктер осы тұрғыда драйверлер болып отыр, кем дегенде бізде солай. Банктердің өздері цифрлық экожүйелерге айналып, лайфстайл-қосымшаларға айналып барады: қосымша арқылы тауар, билет сатып алуға немесе тамақ тапсырыс беруге болады.

Сонымен бірге банктердің өсетін де, құратын да жері әлі көп, өйткені көптеген процесс әлі цифрландырылмаған.

Govtech-пен одан әрі интеграциялауда үлкен әлеует бар.

• Халықтың шамадан тыс қарыз жүктемесі экономикалық дамудың шешуші факторларының біріне айналды. Мәселенің шешімі туралы көзқарасыңызбен бөлісіңіз.

Біздегі шамадан тыс қарыз жүктемесі шынымен бар, ол қамтамасыз етілмеген кредиттер сегментіне қатысты. Бірақ тұтыну кредиттеуінсіз болмайды, өйткені адамдар заттарды ертең емес, бүгін тұтыну мүмкіндігіне ие болған соң, бұдан тез бас тартпайды. Осы тұрғыда бәсекені арттыру, жекелеген сегменттерді монополиясыздандыру жағына қарай жылжу маңызды, бұл кредиттер бойынша пайыздардың төмендеуіне әкеледі.

Ашық ақпаратты арттыру керек: мысалы, BNPL-да нақты тиімді пайыздық мөлшерлеменің қанша болатынын білмейміз.

Қаржылық сауаттылықты насихаттау қажет, өйткені адамдар шығындарды көбіне дұрыс есептей алмайды: абсолютті мәндермен санап, артық төлемдермен ойлайды, уақыт факторын ескермейді.

Мен тыйым мен шектеулердің ең үлкен жақтаушысы емеспін, өйткені олар бәсекенің қысқаруына әкеледі.

Тұтыну кредиттеуіндегі басты мәселе халықтың нақты табысының тоқырауында жатыр. Тұтыну кредиттеуін қысқарту үшін халықтың нақты табысын арттыру керек, бірақ бұл мүлде басқа, өте ауқымды міндет.

• Валюталық бағам экономикалық саясаттың негізгі құралдарының бірі болып табылады. Теңге бағамының алдағы 2 жылдағы қалыптасу факторлары туралы көзқарасыңызбен және осы жылдың соңына арналған бағам болжамыңызбен бөлісіңіз.

Нарықтық баға белгілеу кезінде бағамға көптеген фактор әсер етеді. Ең алдымен, бұл сауда балансы мен ағымдағы шот. Жаһандық тұрғыдан кез келген валютаның бағамы инфляцияға байланысты: инфляция жоғары болса, бағам ұзақ мерзімді перспективада өседі. Инфляция – әртүрлі факторлардың нәтижесі, соның ішінде базалық мөлшерлеме сияқты монетарлық факторлардың және бюджет шығыстарының әсерінен болады. Базалық мөлшерлеме неғұрлым жоғары болса, инфляция соғұрлым төмен, шығыстар неғұрлым көп болса, инфляция соғұрлым жоғары. Қазір біз базалық мөлшерлеме жоғары болған кезде бюджет шығыстарының өте жоғары екенін көріп отырмыз, нәтижесінде Үкімет пен ҚР Ұлттық Банкінің әрекеттерінің үйлесімсіз екенін байқаймыз.

Монетарлық емес факторлар сұранысты қамтамасыз ету үшін ұсыныстың өсуінен және біздің тауарларымыз шетелдік тауарлармен бәсекелесе алуы үшін еңбек өнімділігінің артуынан тұрады.

Мемлекеттік бюджет теңгерімсіз болғанда, яғни кірістер шығыстарға сәйкес келмегенде, жалғыз нұсқа – шығыстарды сақтай отырып, номиналды кірістерді арттыру екенін, ал ең жылдам жолы – валютаның құнсыздануы екенін түсіну керек: сонда экспорттаушылар теңгемен көбірек пайда алып, соның арқасында көбірек салық төлей бастайды.

Қазір импорт өсіп, экспорт құлдырап, ағымдағы шот теріс, бюджет теңгерімсіз екенін көріп отырмыз, сәйкесінше мұның бәрі теңгеге қысым жасайды. Қазір теңгені Ұлттық қордан валютаны озыңқы сату және әртүрлі жоспардан тыс валюта сату есебінен, мысалы, өткен жылы ҚМГ акцияларын сатып алу үшін болғандай, ұстап тұруға мүмкін болып отыр.

• Экономистерді жеке капиталдың тапшылығы және қарыз капиталына үлкен тәуелділік қатты алаңдатады. Акционерлік капитал (Equity capital) көздерін дамыту туралы көзқарасыңызбен бөлісіңіз.

қор нарығын дамыту

Институционалдық ортаны жақсарту

АХҚО мен AIX-ті дамыту

Қазір бірегей мүмкіндік бар: бұрын аймақтық хаб Ресей болған, ал қазір біз ол бола аламыз және болуымыз керек.