Арзан бензин туралы

Елдегі арзан ЖЖМ экономика үшін неге өте жаман екені туралы өз көзқарасымды жазамын.

Белгілі бір адам айтқандай: үлкен шығыннан қорықпаңыз, кішкентай кірістен қорқыңыз. Кез келген мемлекеттің басты міндеті – мемлекет кірістері мен табиғи байлықты әділ қайта бөлу, сондай-ақ еркін кәсіпкерлікті дамытуға жағдай жасау. Бұл жөніндегі негізгі құралдар – салықтар мен институттар.

Елде өндірілетін барлық нәрсе жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) бөлігі болып табылады, ал ол елдің әл-ауқатын айқындайды. Ел өз тауарларын экспортқа қанша қымбат сатса, мемлекет соғұрлым көп кіріс алады. ЖЖМ немесе мұнай – экспорттық тауар.

Елімізде ЖЖМ көрші елдердегі сондай тауардан екі есе, тіпті үш есе арзан. Жалпы алғанда, адамдар ел игілігін белгілі бір жеңілдікпен пайдаланып отырған сияқты көрінеді. Бірақ нәтижесінде бұл игілікті көрші елдер де пайдаланады, ал бұған ештеңе істеу қиын. Ел орасан зор көлемдегі пайданы алмай қалып отыр: бұл ЖЖМ нарықтық бағамен сатылудың орнына мыңдаған көлік арқылы әлемдік бағадан екі есе төмен бағамен басқа елдерге әкетіледі. Мысалы, елден күн сайын шамамен 3 мың жүк көлігі шығады, олардың әрқайсысының багына 200–300 литр сияды. Тек жүк көлігінің өзі жылына шамамен 270 млн литр ЖЖМ шығара алады. Әр литрден 200 теңге жоғалтады деп есептесек, бұл шамамен 54 млрд теңге алынбай қалған пайда болады. Бірақ бұл сома әлдеқайда көп деп ойлаймын, өйткені барлық жеңіл көлікті, сондай-ақ сұр экспорттаушыларды да есепке алу керек.

Нарықтық емес бағамен 10 жыл ішінде мемлекет шамамен 540 млрд теңге жоғалтады.

Бұл қағида барлық нарықтық емес бағаларға қатысты жұмыс істейді. Мысалы, арзан электр қуатының арқасында біз криптовалюта өндіру бойынша әлемдегі екінші елге айналдық, ал негізгі табысты бізге майнинг жасауға келген шетелдік компаниялар алды. Бұл арнаны жабу үшін салықтар енгізілгені үшін шүкір.

Сондықтан елде тауарлар мен қызметтердің бағасы нарықтық болуы, жалпы мемлекет көбірек қосылған құн алуы аса маңызды.

Сонымен қатар салықтарды дұрыс бөлу арқылы байлықты әділ бөлу тетіктері жұмыс істеуі тиіс. Біріншіден, бұл жағдайда акциздер арқылы бензиннен түсетін рента табысының бір бөлігі алынуы керек. Екіншіден, ЖЖМ-ді негізінен бизнес пен орташадан жоғары табысы бар адамдар пайдаланады, сондықтан кедей халық тікелей шығынға ұшырамайды. Бұл тұрғыда өндірілетін тауарлардың қымбаттауы туралы дәлел айтылса, мемлекеттің инфляцияны өршітетін шығындары әлдеқайда көп зиян әкеледі. Үшіншіден, алынған кірісті кедей халық үшін табыстың жоғары салық салынбайтын шегіне, тегін сапалы білімге, қолжетімді медицинаға, дұрыс құрылған инфрақұрылымға, аз қамтылған адамдарға арналған лайықты addressтік көмекке және тағы басқаға айналдыру қажет.