Forbes басылымына берген сұхбат: Құсайынов Банк ЦентрКредит басшысы қызметінен кетуі туралы

Ғалым Құсайынов:

Банкир және қаржыгер Банк ЦентрКредиттен кетуі туралы Forbes.kz басылымына берген эксклюзивті сұхбатында әңгімеледі

2022 жылдың қазан айының соңында Ғалым Құсайыновтың Банк ЦентрКредит (БЦК) басқармасының төрағасы қызметінен кететіні белгілі болды. Оның орнына биылғы мамырдан бері ECO Center Bank-ті басқарған, бұған дейін БЦК басқарма төрағасының орынбасары болып жұмыс істеген Руслан Владимиров келді. Қаржы институтының баспасөз қызметі басқарма құрамындағы жоспарлы ротация аяқталғанын хабарлады. Ғалым Құсайынов Бахытбек Байсейітов пен Владислав Лидің банкін бес жыл басқарды. Оның басшылығы кезінде корейлік Kookmin Bank акционерлер құрамынан шықты, Цеснабанк үлесі сатылды, БЦК қаржылық тұрақтылықты арттыру бағдарламасына қатысты (оның аясында мемлекеттен 60 млрд теңге алды) және 2022 жылы секторда жасалған екі басты мәміленің бірі – Банк ЦентрКредиттің Альфа-Банктің «еншілес» банкін сатып алуы жүзеге асты.

Ғалым, БЦК-дан неге кеттіңіз? Бұл сіздің де шешіміңіз бе, әлде жүз пайыз директорлар кеңесінің шешімі ме?

– БЦК-дан кетуім бірнеше факторлардың жиынтығының салдары. Біріншіден, директорлар кеңесі алға қойған барлық стратегиялық міндеттерді біз мерзімінен бұрын, стратегиялық жоспарда белгіленген уақыттан екі жыл ерте орындадық. Банк активтер бойынша үшінші орынға шықты, биыл пайда шамамен 140 млрд теңге болады деп күтілуде, ал келесі жылға 150 млрд теңге жоспарлаған едік. Негізгі көрсеткіштер бойынша банк ЕДБ арасында үшінші орынға шықты, ал кейбір сегменттерде – ипотекада, автокредиттеуде, кепілмен берілетін тұтыну кредиттеуінде, алтын сатуда, кредиттік және премиум карталарда – көшбасшы болды. Оның үстіне, қыркүйекте банк жеке тұлғалар депозиттерінің өсімі бойынша да, ШОБ сегментіне берілген кредиттер көлемі бойынша да бірінші орынға шықты.

Екіншіден, алдыңғы стратегияның орындалуына байланысты акционерлер банктің даму стратегиясын түзетуге және банктің өзін басқару жүйесін өзгертуге шешім қабылдады, ал бұл менің көзқарасымнан өзгеше. Үшіншіден, мен бес жыл – бір орында топ-менеджер болып қала беру үшін жеткілікті мерзім деп санаймын, ал топ-менеджменттің одан әрі тиімділігі тек дұрыс уәждемеге байланысты. Сондықтан біз өзара келісіммен ажырастық. Шешім ортақ болды.

Кету туралы акционерлермен сөйлестіңіз бе? Олар сізге не деді, кетуіңізді қалай қабылдады?

– Негізгі акционерлер директорлар кеңесінің құрамына кіретіндіктен, кету мәселесі, әрине, директорлар кеңесінің мүшелерімен талқыланды. Бұл өзара келісілген шешім болғандықтан, олар оны қалыпты қабылдады.

Сіз Бахытбек Байсейітовпен бірге жұмыс бастадыңыз, ал банкке сізді Владислав Ли шақырды. Бір сөзіңізде ұсыныстан бас тарта алмағаныңызды айтқан едіңіз. Неге?

– БЦК-ға мен Байсейітов мырзаның өтінішімен келдім, ал банкті басқаруды акционердің келісімімен Ли мырза ұсынды. Мен келістім, өйткені бұл мен үшін өте қызықты жоба болды, ол үлкен қаржы институтын басқарудағы өз идеяларымды жүзеге асыруға мүмкіндік берді.

Банктегі жұмысыңыз Kookmin Bank-тің акционерлер құрамынан шығуынан басталды. Бұл процесс, әсіресе банкке жаңа келген сіз үшін қаншалықты қиын болды?

– Kookmin Bank-тің кетуі ерекше қиын болған жоқ, өйткені ол кезде БЦК-ға қайта жүктелу мен бизнес-модельді трансформациялау анық қажет болды, себебі бұрынғы модель өміршең емес еді (түсініксіз).

Цеснабанкпен өзара әрекеттестік көбірек қиындық туғызды: әрі қарайғы ынтымақтастық стратегиясын және екі қаржы институтын ықтимал біріктіруді немесе «ажырасуды» әзірлеу қажет болды (2017 жылы акцияларының 41,93%-ы тиесілі Kookmin Bank өз үлесін акционерлер консорциумына – Бахытбек Байсейітовке, Цеснабанкке және «Цесна» қаржы холдингіне сатты – F). Бұл процеске мен белсенді қатыстым және бұл жобаны толықтай өзім жүргіздім. Сонда мен директорлар кеңесіне біріктірмеуді ұсындым, өйткені талдауым «Цесна» тарапында қиындықтар бар екенін көрсетті, ал бұл біріккен қаржы институтында қиындықтарға әкелуі мүмкін еді. Нәтижесінде біз Цеснабанк үлесін сатып алу процесін бастадық және оны 2018 жылы аяқтадық (нәтижесінде Цеснабанкке тиесілі акциялардың 29,56%-ын Бахытбек Байсейітов, Владислав Ли және миноритарлық акционерлер сатып алды – F).

Корей акционері сол кезде сатып алушы ретінде неге Цеснабанкті және «Цесна» қаржы холдингін таңдады?

Бұл сұрақты Банк акционерлеріне қою керек. Мен әріптесті таңдауға қатысқан жоқпын.

Владислав Ли кезінде БЦК мен Цеснабанктің «ажырасуын» екі банктің де банк секторының қаржылық тұрақтылығын арттыру бағдарламасына қатысушы болғанымен түсіндірген еді. Бұл акционерлерге тым ауыр жүктеме болар еді. (түсініктеме)

Реттеуші 2019 жылы жүргізген AQR қорытындысы бойынша банкке қосымша капиталдандыру қажет болды – акционерлер 4,3 млрд теңге салды. Бұл жағдай неден туындады?

2017 жылы қосымша капиталға қажеттілік көптеген банктерде болды және бұл 2009 жылға дейін берілген, шешілмеген проблемалық кредиттердің салдары еді. Алғашқы мемлекеттік көмекке қатысқан барлық ЕДБ ішінде біз ең аз ақша сұрадық. Ал 2019 жылы AQR қорытындысы бойынша банктер активтер сапасы бойынша бағаланды және сол кездегі көптеген банктер капиталдандыруды жақсарту мақсатында қосымша капиталдандыру жүргізді, біз де солардың қатарындамыз. Айтпақшы, кеткен сәтімде біз мемлекеттік бағдарламаның барлық шарттарын орындадық және таза пайда есебінен Банк капиталын 270 млрд теңгеге дейін ұлғайттық. К1 коэффициенті 8,5% нормативпен 13,5% болды. Мен кеткен сәтте Банкте провизиялар бойынша ешқандай гэптер болған жоқ.

Бахытбек Байсейітовпен және Владислав Лимен жұмыс істеу сізге оңай болды ма? Олар сізге әрекет еркіндігін берді ме? Басқарма төрағасы ретінде шешімдеріңізде қаншалықты тәуелсіз болдыңыз?

– Менің әрекет еркіндігім толық болды, барлық шешімдер тек корпоративтік басқару рухында, бар өкілеттіктерге сәйкес жүзеге асырылды. Менің ойымша, бұл біздің команданың табыс кепілі болды. Әркім өз ісімен айналысты. Банкте дұрыс корпоративтік басқару болуы өте маңызды. Қазақстанның банк жүйесінің тарихы акционерлері операциялық басқаруға тікелей қатысқан ЕДБ-лердің жолы онша сәтті аяқталмағанын көрсетеді. Қаржы институтында тәуекелдерді кешенді бағалауды жүзеге асыру және сонымен бірге әлемдік банк дамуының шетінде қалмау үшін технологиялық жетілдірумен айналысатын жақсы команданың болуы маңызды.

Сіз банк, банк секторы туралы әрдайым көп және ашық айтып жүрдіңіз. Бұл БЦК басқарма төрағасын ауыстыру шешіміне әсер етуі мүмкін бе еді?

– Жоқ, бұл шешімге ешқандай әсер еткен жоқ, өйткені менің айтқаным – менің жеке ұстанымым және мен әрдайым түрлі мәселелер бойынша конструктивті ұсыныстар білдіремін. Дұрыс азаматтық қоғамның дамуының кепілі – әрбір азаматтың белсенді ұстанымы деп санаймын, бірақ ол белгілі бір мәселенің шешу жолдарын ұсынған жағдайда ғана.

БЦК басқарма төрағасы етіп неге дәл Руслан Владимировты тағайындады? Оның кандидатурасын кім мақұлдады? Басқа кандидаттар болды ма? Владимиров мырзаның пайдасына қандай факторлар шешуші болды?

– Бұл сұрақтар тағайындаулар жөніндегі комитеттің құзыретіне жатады. Ол тек бір кандидатураны ұсынды. Директорлар кеңесі мүшелерінің басым бөлігі Русланға дауыс берді, сондықтан мен Директорлар кеңесінде басқа кандидатураларды талқылаған жоқпын. Руслан БЦК-да 20 жыл жұмыс істейді, банкті ішінен біледі, барлық лауазымдардан өтті, менің ойымша, дәл оны таңдаудағы негізгі фактор осы болды. Русланды кәсіби маман деп санаймын және оған жаңа қызметінде табыс тілеймін.

Владимировты ECO Center Bank басқарма төрағасы етіп тағайындаған кезде, оның қайта ұйымдастырудан кейін БЦК-ны басқаратыны сол кезде белгілі болды ма? Біріккен банктің басшысы сіз боласыз деген қисынды әрі күтілетін жағдай еді.

– Жоқ, бұл белгілі болған жоқ.

Бес жыл бұрын KPMG банкке ШОБ-қа, бөлшек саудаға және корпоративтік бизнестің органикалық өсіміне көбірек бағдарлануды ұсынған еді. Сіздің кетуіңізден кейін банк жаңа басшылықпен бұл стратегияны қазір де жүзеге асыра беретін болар деп ойлайсыз ба?

– Бұл біз дамыған стратегия еді. БЦК портфеліндегі ШОБ пен бөлшек сауда үлесі 75%-дан асып кетті, ал тоғыз айдың қорытындысы бойынша негізгі пайданы бөлшек сауда мен ШОБ сегменті қалыптастырды. Қыркүйектің қорытындысы бойынша провизиялар мен салықтарға дейінгі айлық пайда 14 млрд теңгені құрады және өсу үрдісі болды. БЦК-ның әрі қарай қайда жылжитынын қазір жаңа стратегияны айқындауы тиіс директорлар кеңесі шешеді.

БЦК-да басқа лауазымда, мысалы, директорлар кеңесінде неге қалмадыңыз?

– Мен жеткілікті жаспын және идеяларға толымын, сондықтан топтан шығып, өз бетімше қозғалуды шештім.

Істі тапсырып қойдыңыз ба, әлде бұл процесс әлі жалғасып жатыр ма?

– Әрине, барлық іс тапсырылды және жаңа төрағаға белгілі бір мәселелер бойынша кеңес қажет болса, біз онымен тұрақты байланыстамыз.

Басқарма төрағасының орынбасары болған Тимур Ишмуратов пен бөлшек бизнеспен айналысқан басқарушы директор Павел Кравченко банктен неге кетті? Командаңыздан тағы біреу сізбен бірге кетті ме?

– Бұл тек Тимур мен Павелдің шешімі болды, кету себептерін олардың өзінен тікелей сұраған дұрыс. Әрине, команданы көшбасшы тастап кеткенде, команда мүшелерінің кейбірі де кетеді және бұл қалыпты жағдай, өйткені көпшілігі дәл көшбасшының жобасы мен идеяларына ілеседі. Кез келген жаңа басшылықтың әрдайым өз даму көзқарасы болады, ол алдыңғы басшылық пен оның командасының көзқарасынан өзгеше болуы мүмкін. Сондықтан белгілі бір адамдардың ауысуы – басшылықты ауыстырудың қалыпты процесінің бір бөлігі. Оның үстіне, банкте ұйымдық құрылым өзгеруде, ол да біреулерге ұнамауы мүмкін еді.

Немен айналысуды жоспарлап отырсыз?

– Қазір демалуды жоспарлап отырмын, содан кейін финтех саласындағы өз жобаларыммен айналысамын. (қай салада).

Сізді Bereke Bank-ті басқарады деген нұсқа бар. Бұл шындыққа сәйкес келе ме? Егер жоқ болса, Bereke-ні немесе басқа банкті басқару сізге қызық болар ма еді?

– Бұл ақпарат шындыққа мүлдем сәйкес келмейді. Басқа банкті басқаруға болар еді, егер бұл қызықты жоба болса және онда менің идеяларымды жүзеге асыруға мүмкіндігім болса.

БЦК-дан кеткеніңізге өкінесіз бе? Владислав Ли және Бахытбек Байсейітовпен қандай қарым-қатынаста ажырастыңыздар?

– Мүлдем өкінбеймін, банк акционерлерімен қалыпты іскерлік қарым-қатынастамын.

Шахмат федерациясының басшысы болып қаласыз ба?

– Иә, әзірге Шахмат федерациясының басшысы болып қалып отырмын.

Елена Тумашова