Мемлекеттік қызмет: бизнес-процестерді және еңбекақы төлеуді реформалау қажет

Мемлекеттік қызмет

Біздің мемлекеттік қызметшілерді қалай қорлап жатқандарында шек жоқ. Алдымен А және Б корпустарын ойлап тапты, содан кейін смартфондарға тыйым салды, енді киіміне келіп жабысты. Жақында олардың аптасына қанша күн жеке өмірмен өмір сүруіне болатынын да белгілейтін болады.

Мұның бәрі өте өкінішті және маған жарық қосулы тұрғанда тарақандармен күресуді еске түсіреді.

Жуырда бір облыстың әкімі олардың қанша табыс табатынын жария еткені туралы жаңалық оқыдым, айына 750 мың теңге шамасында екен. Шартты түрде осыған түрлі сыйлықақылар мен тегін пәтерлерді қосайық, сонда ең жақсы жағдайда айына 1 млн теңге шығады, бұл шамамен 3 мың АҚШ долларына тең.

Айтпақшы, Швейцария сияқты елде бұл қарапайым аула сыпырушының немесе көмекші жұмысшының табысы.

Мұндай жалақымен өмір сүру өте қиын екені анық, ал қосымша табысқа мүдделі емес тиімді менеджерді осындай жалақыға табу іс жүзінде мүмкін емес. Көпшілігінің қосымша табысы бар, оның үстіне олардың негізгі табысы дәл сол қосымша табыстан түсіп жатады, ал мемлекеттік қызметтегі жұмыс бизнеске көмектесу болып шығады.

Барлық мемлекеттік қызметшілер арзан қазақстандық костюм киіп, 10 мың теңгелік телефонмен жүрсе де, бұл мүлде ештеңені өзгертпейді.

Үнемі қорқыныштан, бақылаудан және түрлі тексерулерден әрбір мемлекеттік қызметші алдымен өзін қалай қорғау керектігін, содан кейін ғана қалай көмектесу керектігін ойлайды.

Тынбайтын жауап-хаттар мен бюрократия бейшара мемлекеттік қызметшілерді шаршатып тастағаны сонша, олардың алдына барғанда сенің хатың, өтінішің немесе өтінішхатың бір жерде, қағаз үйіндісінің арасында жатқанын, оны сол жерден жоғарырақ жылжыту үшін өте күшті лоббидің қажет екенін түсінесің.

Бұған түрлі форс-мажорларды, жоғарыдан «шұғыл, шұғыл» деп еске салатын қоңырауларды қосыңыз, сонда олардың қарапайым ең маңызды жұмысқа уақыты жоқ екенін түсінесіз.

Жоғарғы лауазымдардың үнемі ротацияланатыны себепті көпшілігі барлық нәзік тұстарына үңіле алмайды және көбіне орта буынға сенеді, сондықтан министрліктер мен әкімдіктерде ең үлкен күш дәл орта буында. Олар бейшара министрді, әкімді немесе олардың орынбасарларын ешбір құжатқа қол қоймайтындай етіп қорқытуы мүмкін, немесе керісінше, онда бәрі тамаша деп жазуы мүмкін, сонда мұндай қағаз ашық бос сөз жазылса да, тез жылжиды. Әкімдер мен министрлердің немесе олардың орынбасарларының бизнес-процестердің нәзік тұстарын түсінетіні сирек, өйткені олар үнемі кеңестерде, жоспарлау жиындарында және түрлі сапарларда жүреді. Оларға жұмыс істеуге жай ғана уақыт жоқ.

Мұның бәрі бүкіл мемлекеттік аппараттың өте тиімсіз екенін көрсетеді.

Тіпті Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі жаңа министрлік те ештеңені өзгерте алмайды, сондықтан олар қызу қызмет атқарып жатқан кейіп танытумен шұғылданады: А және Б корпустары, киім, телефондар және басқа да түрлі нәрселер.

Көрініс жасаумен емес, бизнес-процестерді түбегейлі өзгертумен айналысу керек. Әр бизнес-процесті алып зерттеп, тар жерлері қайда, артық буындар қайда, артық, қажетсіз келісулер қайда екенін қарау керек.

Сыбайлас жемқорлық туралы ойламау үшін KPI-мен қатар қалыпты еңбекақы төлеуді, қалыпты уәждемені енгізу керек.

Менің ойымша, егер министрлік белгілі бір міндеттерге қол жеткізсе, қазынаға ақша әкелсе немесе көрсетілген міндеттер аясында бюджетті үнемдесе, бағынысты шаруашылықтардың жұмысын оңтайландырса, онда мұндай жұмыс үшін лайықты төлеу керек, кем дегенде «Самұрық-Қазына» топ-менеджерлерінің деңгейінде, ал мүмкін одан да жоғары.

Мемлекеттік қызметшілер қызметтік жағдайын пайдаланып, қайдан және қалай ақша табуға болатыны туралы ойлап жүрген кезде, олардан түсетін нәтиже нөлге тең болады. Ал қазіргі жүйеде олардың ниеті де бар, мүмкіндігі де бар.

Мен мемлекеттік қызметті аз білемін, бірақ онда бізде бір нәрсе анық дұрыс емес.

Бір министрлік екінші министрліктің шешіміне тәуелді, әкімдік министрліктерге тәуелді, және барлық жерде қарсыласу мен күрес, интрига, жеңілдік үшін жеңілдік, тепе-теңдік. Бүкіл жүйе жүйеге емес, жеке қарым-қатынастарға сүйенеді.

Кез келген бастаманы алыңыз, егер жоғарыдан команда болмаса, оны бюрократияға тұншықтырып жібереді, ол министрліктерден ешқашан шықпайды, ал шықса да, ешқашан жұмыс істемейтін сондай ұсқынсыз күйде шығады. Өйткені бізде әркім өзіне қатысы болмаса да өз «бес тиынын» қосқысы келеді. Жай, әйтеуір бір керегі болар деп.