«Самұрық-Қазына» топ-менеджерлерінің бонустары және корпоративтік басқару мәселесі

«Самұрық-Қазына» және топ-менеджерлерге төленетін бонустар

Соңғы кезде «Самұрық-Қазына» топ-менеджерлерінің бонустарына байланысты көпшілік наразылық білдіріп жүр: 31 млн теңге (немесе 57 млн теңге) деген сома тым үлкен әрі «Самұрық-Қазынаның» көрсетіп отырған нәтижелеріне сай келмейді дейді.

Мұндай бонустардың орынды-орынсыздығы туралы айтпаймын, өйткені бұған байланысты объективті де, субъективті де себептер көп.

Дегенмен «Самұрық-Қазынаға» және жалпы жағдайға қатысты бірнеше ойымды ортаға салғым келеді.

СҚ мен оның еншілес компанияларының басты мәселесі мынада: СҚ-ның еншілес кәсіпорындары едәуір дербес, жалпы алғанда, олардың басшылары да біршама автономды. «Самұрық-Қазына» шешім қабылдайтын орган емес, неғұрлым техникалық орган іспетті. Басқаша айтқанда, СҚ жүйесінде нақты корпоративтік басқару жұмыс істемейді.

Сонымен қатар, өз маңызын көрсету үшін болар, СҚ еншілес компаниялардың жұмысын барынша қиындатуға тырысатын сияқты, ал СҚ-мен келісуді талап ететін кез келген шешім тым көп бюрократиялық кедергіден өтеді. Мұның бәрі коммерциялық ұйымның емес, неғұрлым мемлекеттік аппараттың жұмыс қағидатына ұқсайды.

Бұл — менің сырттай көріп отырғаным. Мұндай күмәнді сейілту үшін топ-менеджерлер мен мүдделі тұлғалар арасында аз-кем болса да ашық диалог қажет.

Екінші мәселе — «Самұрық-Қазына» мемлекетке қатты тәуелді және көбіне өз акционерінің шешімдерін орындайды, ал бұл шешімдер көп жағдайда Қордың пайдасын барынша арттыруға бағытталмайды. Сондықтан осы стереотипті жою үшін «Самұрық-Қазынаны» басқару қағидатын өзгерту қажет.

Қарапайым адамның тұрғысынан қарағанда, «Самұрық-Қазына» ешқандай қосылған құн жасамайды, еншілес кәсіпорындардың дербестігін ескерсек, бұл мемлекет осындай аппаратты ұстауға жұмсайтын қосымша шығын ғана деп айтуға болады. СҚ басшылығы қосылған құнның нақты қай жерде жасалғанын көрнекі түрде көрсетсе, жақсы болар еді.

Сондай-ақ өз бонустарынан бас тарту туралы мәлімдемелер мені таңғалдырады. Себебі бонустан бас тарту — әлеуметтік жауапкершіліктің емес, басшының бонус үшін жұмыс істемейтінінің көрсеткіші. Ал егер ол бонус үшін жұмыс істемесе, онда оның компанияны дамытуға ынтасы жоқ немесе оның өзге бір ынтасы бар деген сөз. Сондықтан әлеуметтік тұрғыдан мұндай мәлімдеме жасамаған жөн, өйткені олар кері әсер етеді.

Мен ешкімді айыптағалы отырғаным жоқ, бірақ болып жатқан жағдай кері байланыстың жоқтығын көрсетеді. Нақ «Самұрық-Қазына» командасы, яғни оның еншілес кәсіпорындары емес, дәл осы команда не істеп жатқаны және қандай нәтижеге қол жеткізгені туралы жақсы мысалдар мен түсіндірмелер қажет.

Көрсететін нәрсе бар екеніне сенімдімін, өйткені «Самұрық-Қазынада» білікті жігіттер жеткілікті.

Сондықтан қазіргі дағдарыс кезінде Ғалым Байтүктің шақыруын қабылдап, «Самұрық-Қазынаның» қажеттілігі туралы пікірталас өткізіп көрген дұрыс болар еді.

Мысалы, шешімдердің қалай қабылданатынын, холдингте қандай бизнес-процестер енгізілгенін, оның іс жүзінде не бергенін және т.б. көрсетуге болады.