Нарықтық реформалар пакеті

Елде нарықтық экономиканы дамытуға бағытталған көптеген реформа жүргізу қажет.

Ең алдымен кәсіби мемлекеттік аппарат құру керек. Соңғы кездері мемлекеттік органдар мамандарының құзыреті азайып, шешім қабылдауға ынта болмай, аппарат бұрынғыдан бетер бюрократиялана түсті. Кәсіби аппарат құру үшін, ең алдымен, мыналар қажет:

Бірінші басшылар қызметіне көшбасшылық қасиеті бар, нақты жетістіктері мен тиісті тәжірибесі бар адамдарды тарту, өйткені аппарат жұмысында әрқашан өз басшыларының мінез-құлқын қайталайды.

Бірінші басшыларға өз командасын құруға мүмкіндік беру. Қазір көптеген органда командалар жоғарыдан таңылады, бұл кейін команданың үйлесімді жұмысына кедергі келтіреді, басшы көбіне әр процеске өзі араласуға мәжбүр болады, өйткені өзі қабылдамаған адамдарға сене алмайды, арқа сүйей алмайды.

Құқық қорғау органдарынан қорғау беру және қателесу құқығын беру. Мемлекеттік басқарудағы қазіргі жүйе жазалау саясатына сүйенеді, сондықтан кез келген басшы шешім қабылдаудан қорқады, себебі болашақта кінәлі болып қалуы мүмкін. Осыдан шешім қабылдауға қатысты барлық мәселе ең жоғары деңгейге дейін жетеді немесе ұжымдық шешім қабылдау жүйесінен өтуге тиіс, бұл бастапқы шешімнің бұрмалануына және мәселенің созылып кетуіне әкеледі.

Мемлекеттік органдарға персоналды қысқарту есебінен қызметкерлердің жалақысын көтеру құқығын беру; сонда басшылар артық жүктемені азайту арқылы көбірек кәсіби маман алуға мүдделі болады.

Бірінші басшыларға ынталандыру және ұстап қалу мақсатында нарықтық жалақы төлеу. Қазіргі жүйе бірінші басшыларды өз қаржылық мәселелерін шешу үшін отбасылық бизнеске көбірек көңіл бөлуге итермелейді, бұл олардың жұмысқа қатысуын айтарлықтай төмендетеді.

Yellow Pages қағидаттарын енгізу және стратегиялық емес барлық объектіні жекешелендіру:

ТШО, Қашаған, Қарашығанақ жобаларындағы және CNPC-мен жобалардағы үлестерді тікелей «Самұрық-Қазынаға» бөліп беру және «ҚазМұнайГазды» бақылау пакетін нарыққа беру арқылы жекешелендіру;

«Самұрық-Энергоны» жекешелендіру және электр энергиясының ашық нарығын құру;

«Қазпошташы» жекешелендіру;

«Тау-Кен Самұрықты» жекешелендіру;

ҚТЖ-ның жекеше компаниялар жұмыс істей алатын бөлігін жекешелендіру;

«Самұрық Инвест», «Самұрық-Қазына Өндеу» және «Самұрық Констракшн» активтерін жекешелендіру;

«Қазақтелекомның» еншілес компанияларын жекешелендіру және «Қазақтелекомнан» тек инфрақұрылымдық оператор қалдыру, мысалы, ел бойынша базалық станциялар мен оптикалық талшық иесі ретінде;

«Бәйтерек» холдингін реформалау:

ҚЖК мен «Отбасы банкті» біріктіру, тікелей ипотекалық кредиттеуден бас тарту. Тек нарықты дамыту функциясы және халықтың әлеуметтік осал топтарымен жұмыс қалады. Жинақтаушы депозиттерге берілетін субсидияларды жою, өйткені олар нарықты бұрмалайды.

АНК мен «Даму» қорын біріктіріп, кепілдіктер мен ауыл шаруашылығын субсидиялауға, сондай-ақ кредиттік емес субсидияларды бөлуге баса назар аударатын кәсіпкерлікті дамыту институтын құру. Қалған барлық субсидияны «Даму» қоры түріндегі орталықтандырылған органға беру.

ҚДБ мен Өнеркәсіпті дамыту қорын біріктіру және өзге еншілес ұйымдардың (АНК, «Даму», «Қазэкспорт») барлық кредиттік портфелін шығынды азайту және мемлекеттік ақшаның бірыңғай кредиттік операторын құру мақсатында ҚДБ-ға беру;

Equity қорларын біреуге біріктіріп, АХҚО-ға беру және жұмыс қағидаттарын қайта қарау;

Нарықтық ауытқуларды азайту үшін экономиканы субсидиялауды оңтайландыру қажет:

саудаға түспейтін барлық саланы субсидиялаудан бас тарту (мысалы, мейрамханаларды немесе фитнес-клубтарды субсидиялаудың мәні жоқ, өйткені оларды шетелдік бәсекелестерден қорғаудың қажеті жоқ, бұл салалар нарықтық жолмен дамып келеді, ал субсидиядан бас тарту оларды жұмысын жақсартуға, еңбек сапасы мен өнімділігін арттыруға ынталандырады);

өндірісті локализациялау деңгейі төмен салаларға берілетін субсидияларды қысқарту, салаларды локализация деңгейіне қарай субсидиялау қажет, бұл мемлекеттік ақшаны пайдалану тиімділігін арттырады;

ауыл шаруашылығы саласын қоспағанда, 5-7 жыл ішінде субсидиялардан толықтай бас тарту жоспарын қабылдау;

Жер қойнауын пайдалану құқықтарымен сауда жасаудың либералды нарығын құру. Тек стратегиялық объектілер бойынша келісу мүмкіндігін қалдыру, қалған барлық құқық пен үлесті уәкілетті органның келісімінсіз кепілге беруге және сатуға болатын болуы тиіс. Бақылау жұмыс бағдарламасы бойынша жүзеге асырылады. Бұл жалпы жер қойнауын пайдалану нарығының тартымдылығын арттырады және салаға көбірек инвестор келеді. Кредиттеу көбейеді, өйткені жер қойнауын пайдалану құқықтары банктер үшін нақты кепіл болады.

Жер қойнауына қызығушылықты арттыру және геологиялық барлауға жұмсалатын шығынды көбейту, сол арқылы тартымды объектілер санын одан әрі арттыру мақсатында барлық геологиялық ақпаратты ашық қолжетімділікке беру;

Саланың тартымдылығын арттыру мақсатында жер қойнауын пайдалану саласындағы барлық арбитраждық дауды АХҚО-ға ауыстыру. Шетелдік инвесторлар біздің сот жүйесіне сенбейді, көбіне министрліктер лицензияны қайтарып алуы немесе келісімшартты біржақты тәртіппен бұза алады, ал инвесторлар кейін өз құқықтарын қорғай алмайды, себебі сот жүйесі көбіне министрліктердің ұстанымын қабылдап, істерді жан-жақты қарамайды.

Бәсекені арттыру мақсатында елде необанктер мен нишалық банктер құруға қойылатын талаптарды қысқарту, капиталға қойылатын талаптарды төмендету. Бұл операциялық шығыны шағын нишалық банктер мен необанктер құруға мүмкіндік береді, нәтижесінде нарықтағы бәсеке артады. Мұндай банктерге АХҚО резиденттеріне қызмет көрсету үшін АХҚО-да жұмыс істеуге рұқсат беру.

Қаржыландыру алу үшін туынды бағалы қағаздарды кепілге беру мүмкіндігі болуы үшін электрондық астық қолхаттарының және басқа да биржалық тауарлардың нарығын құру;

Корпоративтік кредиттеудің тартымдылығын арттыру мақсатында банктердің кепіл мүлкін өндіріп алу мерзімдерін қысқарту және кепіл мүлкін сотсыз сату мүмкіндігі;

Өңірлік хаб құру мақсатында АХҚО мен банктердің бірыңғай комплаенс-бақылау қағидаларын құру. Қазір көптеген банк шектен тыс сақтық танытады, осылайша көрші елдерден көп инвестициядан айырылып жатырмыз. АХҚО-ның қазір өңірлік хабқа айналуға бірегей мүмкіндігі бар;

Инфрақұрылым құрылысына салынатын инвестицияны еселеп арттыру, мысалы, Астана, Алматы және Шымкент арасында жоғары жылдамдықты теміржол салу, жол салу, тау шаңғысы инфрақұрылымын салу және т.б.;

Агломерациялар туралы жеке заң қабылдау және халықтың қалаға қоныс аударуын ынталандыру мақсатында оларды дамытудың жеке бағдарламасын жасау.

Электр энергиясы нарығын либерализациялау және кез келген тұтынушының электр энергиясын нарықтық тетік арқылы сатып алу тетігін құру;

Шығынды оңтайландыру және олардың жұмыс моделін реактивті әрекеттің орнына белсенді жұмыс пен алдын алу жүйелік шараларын құру арқылы қылмыстың алдын алуға ауыстыру мақсатында Қаржылық мониторинг агенттігі мен Антикорды бір құрылымға біріктіру.