Гарвардтағы жұмбақ кейс: бір ел туралы

Гарвардта макроэкономика курсын оқып жатырмыз, онда түрлі елдердің кейстерін талдаймыз: Мексика, Аргентина, АҚШ, Кения, Жапония және т.б. Барлық елдердің әртүрлі кезеңдерде бірдей типтік қателіктерді қайталайтыны таңқаларлық. Біздің елді алатын болсақ, тәуелсіздік жылдарында экономикалық саясаттағы қателіктердің барлығын дерлік жасап үлгердік. Соның кейбірін атап өтейін: тұрақтылықты сақтау үшін валюта бағамын тіркеу; бизнесті дамыту үшін оны субсидиялау; халыққа таратып беру және экономиканы қаржыландыру мақсатында зейнетақы жүйесін ұлттандыру; экономиканы қаржыландыру үшін Орталық банкті пайдалану; инфляцияны тежеу үшін тарифтер мен әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасын бақылау; валюта бағамын бақылау мақсатында капитал қозғалысын бақылау; халықтың табысын арттыру үшін мемлекеттік шығыстарды ұлғайту; валюталық кредиттерді белгілі бір бағам бойынша конвертациялау және т.б. Мұндай шаралар өте көп, ал жоғарыда аталған мемлекеттерде бұл саясаттардың бәрін танымал экономистер негізсіз деп таныды, олар аталған елдер экономикасының дамуына онша жақсы нәтиже бермеді.

Мен бір ел туралы жазамын, ал сіздер оны болжап көріңіздер (бұл Қазақстан емес).

1. Аграрлық елден бірден постиндустриалдық елге көшуге шешім қабылдады.

2. Демократия индексінде 94-орында тұр, мұндай режим автократиядан сәл ғана жоғары тұратын гибридтік режим болып саналады.

3. Тарихи тұрғыдан инфляция 4–12% дәлізінде болды (2019 жылға дейін).

4. Соңғы 10 жылда ЖІӨ орта есеппен 5%-ға өсті.

5. Халықтың 37%-ы кедейлікте өмір сүреді.

6. Өмір сүру теңсіздігі бойынша 23-орында, ал 2008–2016 жылдары Джини коэффициенті 42-ден 48,5-ке дейін өсті.

7. Сыбайлас жемқорлықты қабылдау бойынша 137-орында, экономиканың бәсекеге қабілеттілігі бойынша 95-орында тұр.

8. Экономиканың күрделілігі бойынша 84-орында.

9. Халықтың 0,1%-ы экономиканың 33%-ын және барлық инвестицияның 80%-ын бақылайды.

10. Бюджет тапшылығы ЖІӨ-нің 7,7%-ын құрайды.

11. 2008 жылы 2030 жылға дейінгі даму бағдарламасын қабылдады.

Бағдарлама өңдеуші өнеркәсіпті экономиканың негізгі драйвері ретінде дамытуды, орта таптың өсуін және жоғары өмір сүру деңгейін жариялайды.

12. Тұтынушылық онлайн-кредиттер бойынша пайыздық мөлшерлеме жылдық 180%-ға дейін жетеді.

13. Қытай «Бір белдеу — бір жол» («Жібек жолы») бағдарламасы бойынша инфрақұрылымға басты инвестор болып табылады.

Гарвардтың белгілі экономистерінің бірі: егер осы өңірдегі елдер экономиканың жоғары әрі тұрraқты өсіміне қол жеткізгісі келсе, олар елді индустрияландыруға негізделген бұрынғы «кереметтерден» өзгеше өсім моделін ұстануы керек, деп айтты.

Менің ойымша, бізге ойланатын нәрсе бар.