Мемлекеттік шығыстардың логикасы және жасанды интеллект

Жасанды интеллект қазіргі уақытта дамудың басты драйверіне айналып барады, біз де дамыған экономикасы бар елдер сияқты ЖИ-ді барлық жерде қолданғымыз келеді. Алайда өз тәжірибемнен айта аламын: ЖИ — бар болғаны құрал ғана, ал бәрі белгілі бір процестің қалай ұйымдастырылғанына және ЖИ-ге қандай техникалық тапсырма берілгеніне байланысты. Кез келген ІТ-шешімді сатып алу қиын емес, бірақ бизнес-процестердің өзінің логикасын дамытпасақ, ақшаны желге шашқанымыз болады.

Кез келген мемлекеттік шығыстың тиімділігі біз белгілеген мақсаттарға байланысты, сондықтан кез келген шешімнің осы мақсатқа сәйкестігін дұрыс ұйымдастырылған процесс арқылы тексеріп отыру керек.

Кез келген іс-әрекеттің тек жақсартылатын объектіге ғана емес, басқа объектілерге де әсерін түсіну өте маңызды. Егер қандай да бір шешім тар топтағы адамдардың міндетін шешуге арналса, бірақ сонымен бірге экономиканың басқа субъектілеріне зиян келтірсе, мұндай шешім өте-өте даулы. Мұндай шешімдер көп, соның кейбірін келтіре кетейін. Мысалы, БЖЗҚ жинақтарын тұрғын үй мәселесін шешуге пайдалануға рұқсат бере отырып, біз жалақысы жоғары болғандықтан тұрғын үйді өзі сатып ала алатын немесе нарықтық ипотека ала алатын адамдарға пәтер алуға көмектестік. Ал іс жүзінде жинағы жоқ миллиондаған басқа адамдар үшін тұрғын үй сатып алу бұрынғыдан да қиындап кетті: осының салдарынан тұрғын үйдің бағасы қатты өсіп, ол одан сайын қолжетімсіз болды. Немесе біз шағын бизнеске салықты азайтамыз, мұны шағын бизнес дамысын, ЖІӨ өссін және ЖІӨ құрылымындағы ШОБ үлесі артсын деген мақсатпен жасаймыз. Бір жағынан, бұл шағын кәсіпорындар санының өсуіне әкелді, бірақ іс жүзінде бұл салық төлемдерін оңтайландыру және салық жүктемесін азайту мақсатымен орта бизнестің бөлшектенуі есебінен болып отыр. Жалпы алғанда, бұл орта бизнестің өсуін ынталандырмайды, оны ашық емес етеді, ал бұл олардың кредит алуға қабілеттілігіне әсер етеді, өйткені ашық емес кәсіпорындарды бағалау қиынырақ, нәтижесінде біз нарыққа жаңа ірі компаниялар ала алмаймыз, ал кез келген экономиканың негізі — орта және ірі тұрақты кәсіпорындар. Ұсақ кәсіпорындар тобы нашар басқарылады, оларды өсіру жалпы қиын. Бұл сондай-ақ салықтық түсімдердің азаюына (ЖІӨ-ге шаққандағы пайызына қараңыздар) және соның салдарынан бюджет тапшылығына, ірі кәсіпорындарға салық жүктемесінің артуына әкелді. Дәл осындай жағдай пайыздық мөлшерлемелерді субсидиялауға, түрлі салықтық жеңілдіктерге, түрлі, онша қажет емес ғимараттарды салуға, басқа салалардың дамуына зиян келтіре отырып, олардың сұранысын мәжбүрлеу арқылы бір салаларды дамытуға және тағы басқаларға да қатысты. Кез келген инвестицияны тек түпкі мақсаттар тұрғысынан, «бес неге» призмасы арқылы бағалау керек, ал ол үшін жасанды интеллект әрдайым қажет емес, қарапайым, адами интеллект жеткілікті.

Менің ойымша, біз алдымен шешім қабылдау процестеріне назар аударуымыз керек, содан кейін ғана автоматтандыру құралдарын енгізуіміз қажет, ал шешім қабылдауды реинжинирингтеу әрбір мемлекеттік органға керек. Мақсатты дұрыс қою, тәуекелдерді бағалау және іске асыруды бақылау процестерді өзгертудің негізінде болуы тиіс.