Президент Жолдауындағы маған ұнаған он тармақ

Заңдардың қатаңдығы оларды орындаудың міндетті болмауымен өтеледі: біздің кез келген бағдарламалық құжатымызды осылай сипаттауға болады. Президенттің соңғы Жолдауында өте батыл әрі күшті идеялар жеткілікті, дегенмен өзім келіспейтін тұстар да бар. Бірақ идеялардың кем дегенде бір бөлігі дұрыс әрі соңына дейін орындалса, жалпы алғанда жақсы нәтиже алуға болады. Сондықтан бұл жолы сөйлеген сөзден маған ұнаған 10 тармақты жазамын:

Геологиялық барлауды дамыту. Шамамен 10 жыл бұрын бұл туралы жазғанмын: геологиялық барлауға деген көзқарасты өзгерту керек, ал біздің жер қойнауымыз әлі талай жыл экономикамыздың негізі болады. Ынталандыру әдістері көп, енді басты нәрсе — егжей-тегжейі.

Экономиканың нақты секторын банктер есебінен кредиттеуді дамыту. Бұл туралы көп жазғанмын: салықтық жеңілдіктерді қысқарту, бәсекелестікті арттыру және кепіл ұстаушы кредиторлардың рөлін күшейту керек. Естіген сияқты.

Бюджет саясатын реформалау және салықтарды орталықсыздандыру. Бұл — өте дұрыс шешім. Ол жергілікті билік органдарының маңызын арттырып, өңірлер арасындағы бәсекелестікті күшейтеді, ал бұл дамуға қосымша серпін береді.

Аудан және облыстық маңызы бар қала әкімдерін сайлау — билікті орталықсыздандырудың және әкімдердің жауапкершілігін арттырудың алғашқы қадамы. Жергілікті сайлауды республикалық сайлауға қарағанда бақылау әлдеқайда оңай. Бірнеше сайлау процесінен кейін-ақ нәтижесін көреміз. Мұнда нәзік тұстар мен қауіп өте көп, өйткені көбіне алдымен популистер жеңеді, ал олар кейін пайдасынан гөрі зиянын көбірек тигізеді. Дамудың мұндай сценарийінен қорғайтын қандай да бір тетік қажет.

Аграрлық секторды дамыту бойынша қызықты ұсыныстар көп. Терең қайта өңдеуді қолдау, соңғы 30 жылда біздің елде қатты құлдыраған аграрлық ғылымға көбірек назар аудару. Бағаны бақылаудан және экспортқа тыйым салудан бас тарту.

Көлік және су шаруашылығы министрліктерін бөлек құру ертеден-ақ пісіп-жетілген еді. Жалпы, коммерциялық ұйымдарда жалпақ құрылымдарға көшу баяғыда-ақ мейнстримге айналған. Бір, ең көбі екі функцияны дамытып, оны бәрінен жақсы атқаратын шағын министрліктер көбірек қажет. Мегаминистрліктерде тиімсіздік көп, бақылау аз.

Президент Әкімшілігін қайта ұйымдастыру және оның рөлін азайту — бюрократияны азайту үшін жақсы шешім, өйткені екі күш орталығы әрдайым дамуды тежеуге апарады. Министрлерге Әкімшілікпен келіспей-ақ шешім қабылдауға берілетін өкілеттіктердің көбейгені әлдеқайда көп нәтиже береді.

«Бәйтерек» холдингін трансформациялау, оны цифрландыру және бизнесті қолдау бағдарламаларын біріктіру идеясы маған қатты ұнады. Бұл туралы да көп жазғанмын. «Бәйтерек» орасан зор көлемдегі деректерге ие болғандықтан, нағыз дата-дривен ұйымға айналуы тиіс, өйткені деректерге сүйеніп шешім қабылдау мемлекеттік қолдаудың тиімділігін айтарлықтай арттырады. «ҚазахЭкспорт» рөлін күшейту — экспорттаушыларға көмектесуі тиіс жақсы халықаралық тәжірибе.

Ақыры еңбекті қорғау туралы айта бастады. Адам орталықта болуы керек, кез келген өнеркәсіптік кәсіпорын еңбекті қорғау талаптарын сақтауы тиіс. Біздің барлық алыптарымыздың бұл бағытта үлкен кемшіліктері бар, сонымен бірге олар миллиардтаған доллар табады.

Прогрессивті салық салу туралы айтуы енді қанша рет болды, бірақ әзірге бәрі егжей-тегжей мен әзірлеуге тіреліп тұр. Бұл күрделі мәселе. Жалпы, салық саясаты ең күрделі салалардың бірі, ал қазір жаңа Салық кодексі қабылданар қарсаңда оған өте көп назар аудару қажет. Біз бұл кодекспен кейін көп жыл өмір сүреміз.

Осы 10 тармақтың кем дегенде өзі іске асырылса, 450 млрд долларға қол жеткізу әбден шынайы. Қарапайым математика жылына 5-6 % өсім жеткілікті екенін көрсетеді және бұл көрсеткішке қол жеткізуге болады, өйткені доллардағы ЖІӨ де номиналды. Басты нәрсе — орындау, ол үшін жақсы, қымбат кадрлар, бюрократияны азайту және қателесуге мүмкіндік беру қажет.