Еңбек жағдайы мен өнеркәсіптік қауіпсіздік – болашаққа жұмсалатын мемлекеттік инвестиция

Біздің ұзақ мерзімді әл-ауқатымызға өте қатты әсер ететін, бірақ біз дерлік назар аудармайтын нәрселер бар. Жекелеген жағдайлар аясында олардың бізге тигізетін әсерін бағалау өте қиын, ал жиынтығында бұл жаһандық жүйелік проблемаларға ұласады. Үкімет құрылымында Денсаулық сақтау министрлігі, Оқу-ағарту министрлігі, Ғылым және жоғары білім министрлігі, Экология және табиғи ресурстар министрлігі болашақтағы әл-ауқатымызға ең көп ықпал етеді, сондықтан осы салалардағы кез келген шығын – болашаққа салынған инвестиция. Оның үстіне бұл министрліктердің әрқайсысы бір-бірімен байланысты. Мысалы, кәсіпорындарымызда тиісті еңбек жағдайын жасау денсаулық сақтау шығындарына тікелей әсер етеді. Тақырыпты тереңдетіп қарасақ, кез келген меншік иелері ауаның, судың сапасына немесе жұмыс орнындағы температуралық режимге өз еркімен өте аз көңіл бөледі, себебі адамдар дәл осы жерде және қазір ауырмайды. Ал олар жұмыстан шыққанда немесе зейнетке шыққанда, мемлекет оларды онкологиядан, қант диабетінен, жүрек ауруларынан және т.б. емдейді. Сондықтан бүкіл әлемде еңбек жағдайын мемлекет, ең алдымен, Экология министрлігі бақылайды. Мен өнеркәсіп орындарында көп жұмыс істедім, әсіресе кеніштерде бұл инвестициялар соңғы кезекте жасалады. Ал дамыған елдерде тиісті еңбек жағдайы жасалмаса, кенішті жай ғана аша алмайсыз. Өзіндік құн құрылымында бұл – онша үлкен ақша емес, ал мемлекет шығындарының құрылымында бұл – денсаулыққа кететін миллиардтаған теңге. Канададағы уран кенішінде болғаным есімде: адам бірінші орында тұратын үлгілі кеніш еді. Біздің кен орындарымызбен салыстырғанда, бізде бірінші орында – пайда екенін түсінесің. Ірі өнеркәсіп орындарын, зауыттарды, шахталарды, кеніштерді және т.б. аралап шығып, еңбекті қорғау жағдайын бағалайтын болсақ, нәтиже көңіл қуантпайтын болады деп ойлаймын. Жақында бір лайфхакты білдім: досыңа қоңырау шаласың, сонда экологтар кәсіпорын мәжбүрлі тоқтап тұрған кезде тексеруге келеді.

Мұндай мысалдар көп: өнеркәсіптік немесе өрт қауіпсіздігі жөнінде нұсқаулық жоқ – құрбандар мен мүгедектік болады; рейске шығар алдында медициналық тексеру жоқ – жол-көлік оқиғалары мен құрбандар болады; қоғамдық тамақтандыруда санитарлық бақылау жоқ – у-лану мен аурулар болады; өндірісте аспирация мен желдету жоқ – онкологиялық аурулар болады; шахталарда газ тазарту жоқ – құрбандар мен мүгедектік болады, т.с.с. Объектіні қабылдау кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздік бірінші орында тұруы тиіс.