Агробанк

Агробанк құру тақырыбы тағы да көтерілді, бірақ оны көтеріп жүргендердің банк пен кредиттік ұйымның айырмашылығын толық түсінбейтіні байқалады. Қазір АКК — кредиттік ұйым. Банк кредиттік ұйымнан ерекше, жеке және заңды тұлғалардың депозиттерін тарта алады, аударымдар жүргізе алады және биржадағы валюталық операцияларға қатыса алады.

Біздегі осы дүрбелеңді көтерушілер Агробанк құрылса, АШТӨ-ді (ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерін) кредиттеу артады деген пікірде жүр. Мен бұған қатты күмәнданамын. Ал нақты нәтиже мынау болады: экономикадағы мемлекеттің үлесі бұрынғыдан да артады, салымшылар үшін орасан зор тәуекелдер туады.

Біріншіден, депозиторлардың ақшасы қымбат. Тарту, қызмет көрсету және инфрақұрылым бойынша барлық шығынды ескергенде, ол базалық мөлшерлемеден 2-3 %-ға қымбат болады, яғни аграршылар қалайтын 6 %-дан әлдеқайда жоғары.

Екіншіден, Банкке арналған инфрақұрылым құру және кредиттік емес қызметтер бойынша нарық ойыншыларымен бәсекелесу үлкен инвестицияны, сондай-ақ тиісті бонустары мен ынталандыруы бар нарықтық команданы талап етеді. Біздің мемлекет жағдайында бұл іс жүзінде мүмкін емес, демек, бизнестің кемінде бір бөлігі жай ғана жұмыс істемей қалады. Қарапайым мысал — «Қазпошта». Ол ондаған жыл бойы жай ғана шығынды бизнес болып келеді, ал қалыпты жеке инвесторлардың қолында қаржы нарығындағы өте күшті ойыншыға айналуы мүмкін еді.

Үшіншіден, кредиттердің бір салаға шоғырлануы үлкен тәуекелдерге әкеледі және болашақта қаржы институтын құтқаруға көп қаражат қажет болады.

Мен жалпы АКК-нің тікелей кредиттеумен айналысуына қарсымын. Ол үшін Банктер және осымен айналыса алатын басқа ойыншылар бар. Осы тұрғыдан алғанда, АКК стратегиясы «Даму» қорының стратегиясына жақындауы тиіс, бірақ тек агросекторда.

АКК-ні фермерлерге арналған субсидиялардың барлық түрі бойынша оператор ету, бұл функцияны әкімдіктерден алып, қолдаудың барлық түрі бойынша цифрлық әрі ашық платформа жасау қисынды болар еді: тыңайтқыштар мен өсімдік қорғау құралдарын субсидиялау, вакциналарды субсидиялау, тұқымды субсидиялау, инвестицияларды субсидиялау, кредиттерді субсидиялау, сақтандыру, кепілдіктер және тағы басқалар.

Тікелей кредиттеуді ЕДБ-ні, МҚҰ-ды, лизингтік компанияларды, тыңайтқыштар мен өсімдік қорғау құралдарының дистрибьюторларын, нарықтық жағдайда мақсатты қаржыландыру алатын трейдерлерді кредиттеу форматына қайта құру керек. Дегенмен, бұл сегментте мен кепілдік беру құралдарын көбірек пайдалар едім.

Мен ауыл шаруашылығы саласының мәселелері бойынша үлкен маман емеспін, бірақ біздің жақсартатын нәрселеріміз бар сияқты. Мысалы, ветеринарлық бақылау мен фитосанитариядағы жүйелік мәселелер салдарынан үкімет деңгейінде өнімімізді жеткізу туралы қалай келіссек те, оны экспорттай алмай отырмыз.

Астық қолхаттары әлі де толыққанды қаржы құралы болған жоқ, ал осы құралды құру банкирлердің де, адал фермерлердің де өмірін айтарлықтай жеңілдетер еді. Елдегі суару инфрақұрылымы да ең жақсы жағдайда емес деуге болады, ол да үлкен назарды қажет етеді. Осындай жүйелік мәселелер өте көп. Институттар жұмыс істеуі үшін жүйелік мәселелермен айналысайық.