Қате экономикалық шешімдер тізімі

Қателіктерді тіркеп отыру өте маңызды, өйткені олар нені ешқашан жасауға болмайтынын түсінуге мүмкіндік береді. Біздің экономикаға әйтеуір бір жағынан кері әсер еткен кейбір кемшіліктерге тоқтала кеткім келеді:

Жеңілдетілген мөлшерлемемен несиелендіру бағдарламалары (автонесие, арзан ипотека). Өндіріс өсімі шектеулі болған кезде тұтыну өсті, бұл бағаның қымбаттауына әкелді. Ұсыныс шектеулі жағдайда сұранысты ынталандыру үшін арзан несиелерді пайдалану бағаның өсуіне алып келеді — бұл аксиома.

Зейнетақы активтерін бөліп беру. Бұл экономикада бос ақшаның көп мөлшерде пайда болуына әкелді, ал ол өндіріс өспей тұрып тұтынудың өсуіне ықпал етті. Ақшаның көп бөлігі түрлі схемалар арқылы жай ғана қолма-қол алынды, сондай-ақ жылжымайтын мүлік сатушылар кэш алды, ол да тұтынуға жұмсалды. Мұның бәрі елдегі инфляцияға әсер етті. Жинағы жоқтар ең көп зардап шекті, өйткені инфляция солардың өзіне өтті.

Халықтың несиелерін есептен шығару. Мұндай бағдарламалар көп болды: 2019 жылғы кепілсіз қарыздардан бастап ипотекалық қарыздарға дейін. Кешірім мен өтемақыдан кейін адамдар қайтадан несие алу мүмкіндігіне ие болды. Нәтижесі — бағаның өсуі және халықтың бір бөлігінің қайтадан шектен тыс несиеге белшesінен батуы. Бұл сондай-ақ масылдық көңіл-күйді тудырады, нәтижесінде адал төлеушілер жоғарылатылған мөлшерлемелер есебінен адал емес төлеушілердің орнына төлейді.

Бизнесті мемлекеттік несиелендіру бағдарламалары. Олардың негізінде еңбек өнімділігінің өсуі жоқ, олар сандық көрсеткіштерге бағытталған. Нәтижесі — бәсекеге қабілетсіз кәсіпорындардың пайда болуы, олар бірнеше жылдан кейін импортпен бәсекеде жеңіліп, жабылады.

Түрлі өндірістік емес активтерді салу. Олар ақшаның шектеулі ресурстарын өндіріс пен инфрақұрылымға нақты инвестициялардан алшақтатады және елге импорттың өсуі мен бағамға түсетін қысымнан басқа ешқандай қосылған құн бермейді. Бұған ЭКСПО, Азиада мен Универсиаданың бос тұрған түрлі спорт нысандары, түрлі конгресс-холлдар мен барлық сарайлар жатады. Астанадағы ғимараттардың жартысының ешқандай құндылығы жоқ, сондай-ақ ЛРТ, Түркістан нысандары, өңірлердегі пайдасыз әуежайлар бар, мұндай тізімді созып айта беруге болады. Ал бұл — жүздеген емес, ондаған миллиард АҚШ доллары, оны инфрақұрылымға: жолдарға, темір жолдарға, темір жол вагондары паркін жаңартуға, электр желілеріне, газ құбырларына, жылу электр орталықтарына және т.б. жұмсауға болар еді. Нәтижесі — импорттың ұлғаюы есебінен бағаның өсуі, басқа салалардағы іске аспаған әлеует, осы нысандардың барлығын ұстауға кететін шығыстардың өсуі.

Банктерді жүйелі тәсілсіз мемлекет есебінен құтқару. Бұл, ең алдымен, БТА, Альянс, Темірбанк, Қазком, Цесна, АТФ. Ондаған миллиард АҚШ доллары, оны да 6-тармақпен ұқсас түрде ұтымдырақ жұмсауға болар еді. Нәтижесі — банк секторындағы бәсекенің айтарлықтай азаюы, пайыздық мөлшерлемелердің өсуі және банктердің көпшілігінің корпоративтік секторды несиелендірудің орнына тұтынушылық несиелендіруге кетуі. Бұл тармақ бойынша жеке пост қажет.

«Самұрықтың» экономикадағы рөлін қысқартудың орнына күшейту. «Самұрықтың» рөлін қысқарту туралы 10 жылдан астам уақыттан бері айтып келе жатқан сияқтымыз, іс жүзінде ұлттық компаниялар экономикадағы өз үлесін ұлғайтуды жалғастыруда. Мысалы, ҚМГ, ҚТЖ, «Қазақтелеком». Ұлттық жобаларды іске асыруды да «Самұрыққа» тапсырды. Үш ұялы байланыс операторы мемлекет бақылауында. Үш негізгі авиакомпания мемлекет бақылауында. Мұның бәрі жүйелі тиімсіздікке, транзакциялық шығындардың өсуіне, монополиялану деңгейінің артуына және соның салдарынан бағаның өсуіне әкеледі. Бұл тұрғыда нақты жекешелендіру және мемлекеттің нарықтан кетуі қажет. Бұл өте күрделі мәселе, біздің инвестициялық климаттың құрылымы мен түрлі фобиялар жағдайында оны шешу оңай емес.

Шын мәнінде, мұндай бұрмалаушылықтар әлі де көп, оларды талқылауға және ашық айтуға болады әрі керек. Сіздің ойыңызша, елдегі экономика мен инфляцияға тағы қандай тиімсіз шешімдер әсер еткенін пікірлерде жазып қалдырыңыздар.